Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 6, 2011

Glaswellt ar y Llwybrau Hyn

Mae gyda fi hen atlas nad oeddwn i wedi edrych arno fe ers blynyddoedd. Fe’i brynwyd gan fy nhad mewn marchnad stryd yn Llundain rywbryd yn 40au’r ganrif ddiwethaf, ond 1807 yw dyddiad ei gyhoeddi. Mae’r llyfr yn disgwyl fel rhywbeth sydd wedi dioddef rhyfel a bomio, y lledr wedi mynd o’r clawr, a rhai o’r tudalenni wedi’u rhwygo wrth eu plygu. Achos casgliad o fapiau wedi eu rhwymo yw e: mae’r mapiau eu hunain yn dyddio o ddiwedd y 18fed ganrif neu ddechrau’r 19eg, ac maen nhw i gyd o faint gwahanol, ond ar y cyfan yn fwy na’r cloriau, felly rhaid eu plygu.

Mae edrych ar fap yr Affrig yn hanes byw o flaen fy llygaid: yno yn y canol, lle mae Rwanda a Burundi heddiw, mae lliw glaslwyd a’r geiriau ‘unknown countries’.  Ac Asturias?

Asturias ym 1794 ffoto:cathasturias

Roedd Asturias ym 1794, dyddiad y map hwn, yn fwy o lawer nag yw hi heddiw. Doedd talaith Cantabria ddim wedi dod i fodolaeth, felly roedd Asturias yn ffinion ar y dwyrain gyda Vizcaya – Gwlad y Basg. Mae ‘na ambell i beth yn y map sy’n hollol anghywir: un o’r ychydig afonydd a enwir yw’r Deva – ond nid dyna lle mae’r afon honno. Ac mae llawer o drefi mawrion heddiw ar goll yn llwyr, oherwydd trefi’r diwydiant glo ydyn nhw, a heb eu sefydlu bryd hynny.

Roedd Asturias wedi ei rhannu’n ddwy: Asturias de Oviedo yn y gorllewin, ac Asturias de Santillana yn y dwyrain. Doedd ‘na ddim awtonomi, wrth gwrs, y merino, cynrychiolydd brenin Sbaen, oedd yn llywodraethu, un ym mhob ran. Ie, yr un gair yw’r merino hwn â’r defaid merino gyda’u trwch o wlân.

Ar wahan i gam-leoli’r Deva, mae’r arfordir i’w weld yn glir ac yn gywir ar y map, sy’n awgrymu taw morwr a’i wnaeth yn y lle cyntaf. Ond rwyf i wedi bod yn chwilio heb lwyddiant hyd yn hyn am gyfeiriad arall at y Madalena Passages, fel y gelwir y ffordd dros y mynyddoedd i’r de o Oviedo. Dyma lwybr y draffordd heddiw, ac yn amlwg mae wedi bod yn ffordd bwysig ers canrifoedd. Felly er nad yw efallai’n fap delfrydol ar gyfer teithio o gwmpas Asturias heddiw, mae’n rhoi cipolwg gwerthfawr i’r gorffennol.

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

Categorïau

%d bloggers like this: