Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Rhagfyr 26, 2011

Anrheg yn Agor Ffenestri

Llyfr yw e, wrth gwrs. Vanished Kingdoms gan yr hanesydd Norman Davies. Mae ganddo ddawn ysgrifennu sy’n gorchuddio ysgolheictod eang wrth ymdrin â’r teyrnasoedd coll, o Alt Clud (yr Hen Ogledd) i’r Undeb Sofietaidd. Dechreuais i rywle yn y canol, gydag Aragon.

Erbyn hyn mae Aragon yn un o gymunedau awtonomaidd Sbaen, rhwng Catalunya a’r Pirineos: yn fawr ac yn gyfoethog oherwydd amaeth a diwydiant. Roedd hi’n fawr hefyd yn y Canol Oesoedd, ond bryd hynny’n dlawd. Ond roedd yn frenhiniaeth, ac felly ar ganol y 12eg ganrif fe gafodd gynghrair drwy briodas â Barcelona, dim ond yn arglwyddiaeth ond un oedd yn rheoli tiroedd Catalunya y naill ochr a’r llall i ffin heddiw rhwng Sbaen a Ffrainc. Roedd Barcelona yn ddinas fasnach, a’i masnachwyr eisoes wedi sicrhau nwyddau a marchnadoedd yng ngwledydd  gorllewinol Môr y Canoldir. Fe ymunodd Aragon yn y fenter gyda brwdfrydedd.

Ymhen canrif, roedd brenin Aragon yn teyrnasu yn Ne Ffrainc, Malta a Sisili, ac wedi cymryd drosodd tiroedd Valencia. Ond fe gawson nhw drwbwl pan ddaeth hi i ynys Sardinia, oedd ar y pryd yn bedair rhan wahanol, yn cael eu rheoli gan ‘farnwr-frenin’. Roedd tair rhan eisoes wedi mynd i ddwylo pwerau mwy, ac fe aeth Aragon am y bedwaredd, Arborea. Menyw, y farnwraig-frenhines Eleonora, oedd wrth y llyw fan hyn (ym 1380!)

Ac yma bu’n rhaid imi adael y llyfr a mynd at y cyfrifiadur, gymaint oeddwn i eisiau gwybod mwy am Eleonora. Dau beth sydd yn wir werth eu cofio: hi luniodd holl gyfraith Sardinia a barhaodd tan uniad yr Eidal ganol y 19eg ganrif – pum can mlynedd. Ac ymysg ei deddfau, roedd yna un – y gyntaf erioed – oedd yn diogelu adar ysglyfaethus yn ystod y tymor nythu.  Ac fel canlyniad i hynny fe gafodd hebog ei henwi ar ei hôl hi, hebog Eleonora, sy’n nythu ar glogwyni ynysoedd Môr y Canoldir.

Bant â fi ar drywydd yr hebog! Rhyw 30,000 ohonyn nhw sydd yn y byd, ac maen nhw’n adar mudol. Yn yr hydref maen nhw’n hedfan 5000km o Fôr y Canoldir dros anialwch y Sahara a chyfandir yr Affrig i Madagascar – taith o ddeufis. Ond maen nhw’n dychwelyd ffordd arall: yn hedfan dros 1,500km o Fôr India ac wedyn i gyfeiriad gogledd-ddwyrain yr Affrig (Somalia) cyn cyrraedd eu clogwyni ynysig eto.

Well imi ail-afael yn y llyfr i weld beth arall gaf i.

Advertisements

Responses

  1. Newydd ddechrau ar y llyfr fy hunan. Er mod i’n ddigon diddychymyg ag i ddarlen y pennodau yn y drefn arferol. Ond fel arall efallai fyddwn i ddim wedi sylwi ar y cyflwyniad Cymraeg “i’r anghofiedig”.

  2. Dw i newydd derbyn copi fel anrheg.

    Dylai tri bod yn ddigon am glwb trafod…

    • Dylai – ac mae na eraill – o leiaf 2 rwy’n gwybod amdanyn nhw.


Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

Categorïau

%d bloggers like this: