Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 9, 2012

Ar Hynt yr Hen Droseddau

Dwy o edafedd hiraf cymdeithas y penrhyn Iberaidd yn dod at ei gilydd yng Ngwlad y Basg y dyddiau hyn. Mae’r gwaith o baratoi’r gyfundrefn iawndal gyntaf ar y gweill ers misoedd bellach, a’r hyn fydd efallai’n syndod yw taw iawndal am ladd ac anafu gan yr heddlu a’r lluoedd diogelwch (amryw ohonyn nhw) yw e.  Barnwr wedi ymddeol, Manuela Carmena, sydd wedi ei phenodi’n ymgynghorydd ar sut y gellid gweithredu’r cynllun ar gyfer y goroeswyr, a teuluoedd y bobl a laddwyd ac anafwyd, yn y 10 mlynedd cyn 1978.

Y rhan fwyaf o’r cyfnod, felly, cyn marwolaeth Franco, a’r cyfan cyn dechrau llywodraeth gyntaf yr oes ddemocrataidd. Mynd ar ôl hen droseddau! Yr union beth yr oedd cymaint o gwyno yn erbyn y barnwr Garzón am ei wneud. Ond llywodraeth gymunedol Gwlad y Basg sydd wedi sefydlu’r cynllun yma, ac mae rhai o’r hanesion sydd wedi dod i’r amlwg yn ddychrynllyd. Ar y pryd, ddechrau’r 70au, doeddem ni yng Nghymru ddim yn cael cyfle i ddarllen neu i glywed am beth oedd yn digwydd yno oherwydd sensoriaeth lem yr unbeniaeth.

Mae darllen yr hanesion yn awr yn hala ias o ofn arna’i: cymaint o achosion heb reswm o gwbl, fel y cwpl gafodd eu saethu gan yr heddlu ar ôl i’w car gael ei stopio ar yr heol, neu’r dyn oedd ar ei ffordd i ganu cloch yr eglwys fore Sul. Un arall lle roedd y sawl gafodd ei saethu yn cymryd rhan mewn gwrthdystiad (anghyfreithlon, ond heddychlon) nes iddo gael ei ladd gan blismon yn ei ddillad bob dydd.

Dywed Carmena bod y rhan fwyaf o’r teuluoedd dim ond eisiau clywed y gwir, cael cyfaddefiad gan luoedd y wladwriaeth. Fydd yr iawndal ddim o reidrwydd yn ariannol. Mae’n codi cwestiwn, wrth gwrs:  beth am y cannoedd gafodd eu lladd gan ETA, digon o’r rheiny hefyd heb fod yn ddim ond pobl oedd yn y lle anghywir ar y funud anghywir. Ond y cam cyntaf yw hwn, ymgais i gau. neu gulhau, un o rwygau dyfnaf Sbaen y 20fed ganrif.

Ar yr un pryd mae senedd Gwlad y Basg yn trafod sefydlu Comisiwn newydd gyda phwerau eang fydd yn goruchwylio’r broses heddwch: perthynas gyda Sbaen a Ffrainc, pryd ddylid trosglwyddo carcharorion ETA i garchardai yn nes at eu cartrefi, ayyb. Y gobaith yw y ceir cytundeb  o fewn yr wythnos.


Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

Categorïau

%d bloggers like this: