Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Tachwedd 15, 2014

Patagonia 03: Ogof y Dwylo

Un o Safleoedd Treftadaeth Byd UNESCO yw la Cueva de las Manos, ac yn un o’r pethau yr oedd yn rhaid imi eu gweld yn ystod ein taith ym Mhatagonia. A gan ei bod yn 600km i’r de o Gwm Hyfryd, un na fydd ar restr y rhan fwyaf sy’n ymweld â’r Wladfa. Efallai bydd y cofnod hwn yn darbwyllo rhywrai i newid eu meddwl.

Nid ogof yw’r safle mewn gwirionedd, ond alero, (bargod) ffurf ar graig sydd yn debyg i’r darn o’r to sy’n ymestyn i gysgodi’r waliau.  Mae’n dipyn o daith o’r heol fawr (Ruta 40) ar hyd lôn ripio (graean) ychydig i’r gogledd o Bajo Caracoles yn nhalaith Santa Cruz. Bu pobl – neu bobloedd – yn byw yma am yn agos i 10,000 o flynyddoedd. Dim ond ym 1949 y gadawodd yr olaf eu bywyd mewn ogofau a phebyll crwyn i symud i mewn i dai.

P1180079

Saif y bargod yn uchel uwchben canion Rio Pinturas;  yn y gwanwyn (mis Hydref) roedd y dolydd yn las a’r afon yn uchel. Ond ar y graig roedd hi’n dal yn oer, a gwynt hollbresennol Patagonia mor fain â chyllell hôg. Ond roedd gweld y dwylo yn ddigon i wneud imi anghofio hynny.

P1180068

 

Y peth syntaf ddaeth i’m meddwl dinesig C.21 i oedd : graffiti! Achos yn amlwg beth sydd yma yw dwylo pobl (gan gynnwys rhai bach fel plant) sydd â phaent wedi ei chwistrellu drostynt i adael llun negatif. Fel hyn yr esboniodd ein tywysydd, Aniela:

‘does neb yn gwybod yn union pam y gwnaed y lluniau, ond mae’n debyg ei fod yn ymwneud â seremonia o ryw fath, achos doedd y bobl ddim yn byw lle mae’r lluniau. Roedd y paent yn cael ei wneud o dir aml-liwiog yr ardal. [Ond nid yn agos iawn – rhai km i ffwrdd]. Cymysgwyd y pridd gyda gwaed i wneud y paent,  Wedyn roedd rhaid glanhau’r mêr o esgyrn,  eu llenwi â phaent, a chwythu’r lliw dros y llaw. Llaw’r artist, neu law arall? Sneb yn gwybod.’

P1180055

Yma yn sychder yr anialwch mae’r lluniau wedi aros filoedd o flynyddoedd. Parhaodd yr arfer o beintio hefyd; mae’r lluniau mwyaf diweddar ond yn 1,300 oed. Tua’r un cyfnod â Chanu Aneirin yng Nghymru. Efallai na wyddom beth oedd union bwrpas y peintio dwylo, ond mae pethau eraill i’w weld ar y graig.

P1180076

Bydd rhaid clico i weld y llun yn fwy, ond yma mae sumbolau abstract fel cylchoedd a llinellau, troed tri-bys choique (aderyn mawr sy’n perthyn i’r estrys) a nifer o  guanacos (mamaliaid gwyllt, tebyg i llamas). Crwyn y guanacos a phlu’r choique oedd yn gwneud pebyll a dillad pobl yr anialwch, a thendonau’r choique yn cael eu defnyddio yn edafedd. Hefyd wrth gwrs roedden nhw’n gwneud bwyd blasus. Ac mae’r guanaco a’r choique yn dal i fyw o gwmpas Rio Pinturas; welsom ni sawl un ond mae’r ddau yn gallu dianc mor gyflym fel nad oes gyda fi lun werth ei chyhoeddi.

P1180072

Ond mae’r madfall werth ei weld! Mae sawl chwedl neu grediniaeth yn ymwneud â’r creadur, er drwg ac er da. Cloffi ceffylau (mae hynny’n fwy diweddar, pan ddaeth pobl o Ewrop a’u hanifeiliaid i groesi’r paith), cadw cyfrinach gwneud tân, rhyw fath o gysylltiad rhwng ein byd ni a’r byd arall. Ond beth bynnag,  roedden nhw’n bwysig.

Os yw’r cofnod wedi ysbrydoli rhywun i fynd yno, a bod angen mwy o gyfarwyddyd, dim ond gadael sylw sydd eisiau.

 

 

Advertisements

Responses

  1. Tu hwnt o ddifyr


Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

Categorïau

%d bloggers like this: