Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 26, 2014

Mae’r Lluarth yn Sych

Mae’r lluarth yn sych, a phobman arall hefyd. Dim mwy na phedwar diferyn, ys dywedan nhw fan hyn ‘cuatro gotas’, ers bron i dair wythnos. Anarferol iawn i Asturias, hyd yn oed yng nghanol haf.

Gyda’r sychder, daw’r morgrug yn eu miloedd. Bob tro rwy’n clirio chwyn neu iorwg dyna nhw’n rhedeg am eu bywydau. Ac yn y lluarth ei hun mae’n waeth, oherwydd gyda nhw daw’r clêr duon. Yn llythrennol: mae’r morgrug yn cario’r clêr duon i blanhigion newydd, lle maen nhw’n bwyta o’r dail ffres ifanc. Mae’r morgrug wedyn yn ‘godro’r’ clêr duon ac yn cael hylif melys ohonyn nhw.

IMG_0159 - Version 2

Mae’r ffa Ffrengig yma’n amlwg wedi’i chael hi, ond y canol fe welir y da sy’n dod i fwyta’r drwg: buwch fach gota. Mae ‘na fwy ohonyn nhw eleni nag a welais i mewn blynyddoedd – ond dal dim digon i ddelio â’r holl glêr duon. Efallai bydd angen inni brynu poblogaeth o fuchod bach cwta oddi ar y we erbyn y flwyddyn nesaf.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 16, 2014

Hoff Win yr Haf

Daw hirddydd haf â chwant gwin pinc, rosé, rosado, neu clarete.

Mae’r ddau enw olaf yn cael eu defnyddio yn Sbaen i ddynodi gwin o bob lliw pinc, o’r ceirios dyfnaf i’r awgrym lleiaf mewn gwin golau. A rhaid cyfaddef eu bod nhw’n cael eu defnyddio yn gyfystyron. Ac i’r sawl sydd yn eu hyfed o dan heulwen Asturias, mae hyn yn ddigon teg. Ni ellir dweud wrth y lliw, y gwedd, na hyd yn oed y blas, taw rosado sydd mewn un gwydr a clarete yn y llall. Ond inni gîcs y gwin, mae’n bwysig gwybod eu bod yn cael eu cynhyrchu mewn modd gwahanol.

Mae gwin rosado yn dod un ai o rawnwin coch yn unig, neu o gymysgedd (cyfnewidiol!) o’r coch a’r gwyn. Ond yr hyn sy’n nodweddiadol yw taw’r sudd yn unig a eplesir, heb y crwyn.  Mae’r lliw terfynol yn cael eu greu naill ai wrth wasgu’r grawnwin coch yn ysgafn ac yn fyr, neu pan fydd y ddau sudd yn cael eu cymysgu cyn eplesu.

Mae clarete, ar y llaw arall, wastod yn cael ei gynhyrchu o gymysgedd grawnwin coch a gwyn. Mae’r rhai coch yn cael eu gwasgu ac yna eu heplesu gyda’r crwyn, a sudd y gwynion wedi cael ei ychwanegu. Eto, bydd y lliw  terfynol yn dibynnu ar faint o’r cochion sy’n cael eu defnyddio a faint o’r gwynion.  Bydd hwn hefyd yn effeithio ar fframwaith, tryleuder a blas dy lasaid bach wrth y traeth.

Ces i’r wybodaeth uchod i gyd gan flog Vino de Rioja lle ymddangosodd erthygl gan yr arbenigwr Pepe Hidalgo. Ei fyrdwn oedd diflaniad nifer o’r claretes, yn enwedig rhai la Rioja, oherwydd y ffasiwn sydd am winoedd blush. Bai’r Americanwyr yw hyn, yn mynnu gwinoedd gyda llai o liw a mwy o siwgr.

O blith rosados Sbaen byddwn yn awgrymu rhai Valdepeñas, neu rhai Navarra, ond imi beth sy’n bwysig yw bod cymaint o winoedd gwir wahanol ag sy’n bosib yn cael eu cynhyrchu, a’u mwynhau, yn lle’n bod ni gyd yn yfed yr un oeth.

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 13, 2014

O’r Lluarth: Ffrwyth a Phethau Eraill

Nodyn bach cyn inni fynd lan i’r bar i gefnogi’r Ariannin!

Mae rhai o’r cwrens duon yn y cae newydd, a brynwyd yn gynharach eleni yn flwydd oed, wedi dwyn ffrwyth. Siŵr nad ydyn nhw ddim i fod i wneud hynny, ond mae’r cynnyrch bach wedi mynd at gwrens yr hen lwyni i weithio cyffaith, hufen iâ ac ambell i darten. Yr unig anfantais yw eu glanhau nhw, ac i wneud cyffaith jeli sdim eisiau gwneud hynny’n drylwyr iawn achos bydd y rhidyll yn gwneud y gwaith.

IMG_0150

Mae’r tomatos o dan y graig yn mhen draw’r cae yn edrych yn dda, ac ar wahan i un ffrwyth wedi llwyddo i ddianc rhag y llwydni. Quema yw’r gair lleol, sy’n golygu llosgi. Ond yr un peth yw e: y planhigion eu hunain, tato yn ogystal â thomato, yn mynd yn ddu a’r ffrwyth yn ddu ac yn feddal. Ddylwn ni fod fwy neu lai mâs o gyfnod gwaetha’r llwydni nawr.

A phan oeddwn i yn yr hen luarth y prynhawn yma, yn glanhau gwely’r mefus, sylweddolais i fod nifer eitha da o orennau’n dal i fod ar y coed mandarin: y ffrwyth yn ddwfn yng nghanol y coed ac felly heb eu sychu gan yr haul. Sudd cartref i frecwast yfory, ta pwy fydd yn ennill.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 6, 2014

Newyddion o’r Cae Newydd

Roedd llai o chwyn na’r disgwyl pan ddaethom ni nôl. Diolch i’r tywydd sych am hynny. Ond un peth yr ydym ni wedi sylweddoli gan fod maint y tir wedi cynyddu gymaint yw bod angen cerdded o gwmpas bob rhan ohono o leiaf bob yn eilddydd er mwyn dal y chwyn bach cyn bod nhw’n blodeuo.

IMG_0141

Mae’r ffa dringo, rhai yn fabes mawr gwyn, eraill yn verdinas bach gwyrdd, wedi dechrau’r daith hir i dop y polion, a’r rhes gyntaf o dato yn barod i’w chodi.   Tu ôl i’r rheiny, mae ffrwyth y tomatos wedi ymddangos, ond yn dal yn fach, ac mae’r letys cyntaf i gyd wedi cael eu bwyta. Dwrhau fydd y broblem os cawn ni ysbeidiau hir o sychder, felly mae sustem ychwanegol o gasglu dŵr o’r to ar y gweill. Ei gasglu, ac yna sut i symud y dŵr ar draws yr heol i lle mae eiaisu.

Ac yn yr hen luarth, mae’r cwrens duon, y garlleg a’r cyntaf o’r wynwns wedi eu casglu, a’r corbwmpenni bron â darfod. (Mae eraill yn aros i gael eu plannu yn eu lle nhw.)

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 29, 2014

Adolygiad: The Crucible

Wedi bod yn Llundain am ychydig ddyddiau, ac wedi llwyddo i gael tocynnau i weld un o brif ddramau Arthur Miller, The Crucible, yn yr Old Vic.

Newydd agor am wythnos o ragberfformiadau  yr oedd, ac ambell i beth yn dal yn flêr ac ambell i linell yn mynd ar goll – ond bois bach mae’n werth mynd os cei di gyfle.

Tawddlestr y teitl yw pentref Salem, Massachusetts yn ystod blynyddoedd olaf y 17eg ganrif.  Pentref a chyfnod pan oedd crefydd yn rheoli bywyd. Cyfnod anodd hefyd i’r gwladychwyr, gyda’r bobl brodorol yn ymladd er mwyn cael eu tir yn ôl a’r tywydd yn dinistrio cynhaeaf. Merched yn eu harddegau yw’r cyntaf: yn cael eu hamau o gyfathrachu gyda’r diafol ac wedyn yn cyhuddo eraill o fod yn wrachod, ac eraill, ac eraill. Cymydog yn defnyddio’r annhrefn i gyhuddo’r sawl sydd wedi ei wrthsefyll mewn mater busnes. Y barnwr yn dod yr holl ffordd o Boston i gynnal llys. Ac yna mae’n rhy hwyr i droi’n ôl. Un ar ôl y llall yn cael eu crogi, plant yn newynu ar y stryd a gwartheg yn crwydro’n rhydd.

Roeddwn yn teimlo fy mod i yno, yn gwylio pethau yn y pentref ei hunan. Er ei bod yn ddrama hir (3 1/2 awr) mae’n dy gadw di o fewn y cromfachau ac yn cadw’r tensiwn yn dynn hefyd. Dim ond ambell olygfa fer o dynerwch rhwng gŵr a gwraig – yn enwedig John ac Elizabeth Proctor – sy’n cyferbynnu â’r symudiad canolig, anochel, tuag at y grocbren.

Ac er y teimlad hwnnw, roedd fy meddwl hefyd yn hedfan i bedwar ban byd: yn cymharu digwyddiadau Salem, wrth gwrs, gyda Phwyllgor McCarthy adeg Miller ei hun,  ond hefyd am gymunedau eraill lle mae cyhuddo’r cymydog wedi bod yn rhemp – yma yn Sbaen ar ôl y rhyfel, er enghraifft. Ac am gymunedau eraill lle mae dilyn rheolau crefydd wedi mynd yn amcan ynddo’i hun.  Ac am y merched, oedd efallai dim ond eisiau dianc am awr i ddawnsio (yn erbyn y rheolau) ac i gael tipyn bach o sbri. Ond wedyn yn gallu troi yn fwy grefyddol na neb ac yn glynu wrth ei gilydd yn grŵp, i gyd er mwyn goroesi.

Yn fy marn i, Richard Armitage yn rhan John Proctor yw’r seren. Fe oedd Lucas North yn Spooks i’r rhai sy’n cofio hynny, ond mae hon yn rhan hollol wahanol. Mae onestrwydd y cymeriad, hyd yn oed pan fydd yn ei chael yn anodd, yn disgleirio ynddo.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 22, 2014

O’r Ardd: Mefus Newydd

Wps mae’r amser wedi llithro heibio heb imi ysgrifennu dim am ddatblygiad y lleuarth yn y cae newydd. Y gwir amdani yw bod y tywydd wedi bod cystal – yn heulog dwym – ein bod wedi gweithio oriau hirion ac os nad yn gweithio buom ni’n nofio neu’n cerdded neu’n bwyta cinio gyda chyfeillion. (Congren y penwythnos diwethaf – creadur sydd hefyd yn cael ei alw’n llysywen fôr ac a oedd yn yr achos yma yn 2m o hyd. Ond roedd tuag 20 ohonom ni felly doedd dim lot ar ôl.)

Beth sy’n digwydd te? Rydym ni eisoes yn bwyta sawl math o letys, tato Ratte a Record a Winston, corbwmpenni (hir a chrwn) sy’n dod bob dydd fel ein bod ni’n gorfod rhoi’r rhan fwyaf yn anrhegion, ac yn olaf, y mefus.

P1170567

Yn dechnegol dyw’r mefus ddim yn y cae newydd. Ond maen nhw wedi cymryd gwely’r tomatos sydd wedi symud draw yno er mwyn eu cadw rhag y blight. Y gobaith yw y bydd y creigiau i’r gogledd yn eu cysgodi rhag gwynt y môr. Math newydd yw’r mefus, Malwina, gafodd ei ddatblygu yn yr Almaen. Dywed y disgrifiad eu bod yn dod yn hwyr, ond rydym ni’n bwyta nhw’n barod. Ac maen nhw’n hyfryd. Maint canolig, lliw sgarlad, a blas cyfoethog. Oddi tanyn nhw, gwellt. Roeddem ni wedi rhedeg mâs o’r deunydd gwrth-chwyn yna sy’n ymddifrodi ar ddiwedd y flwyddyn, ac yn ffaelu cael hyd i dim mwy. Ond roedd gwair y cae newydd ei ladd, felly gwellt amdani. A CDs rhag yr adar!

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 9, 2014

Y Rhod yn Troi

Weithiau, efallai, bydd barn y bobl yn gorfodi´r cyfryngau i newid eu sbin ar straeon gwleidyddol. Nos Sadwrn ymddangosodd erthygl ar flaen tudalen El País oedd yn honni, yn ei bennawd ac yn y frawddeg agoriadol, bod ‘mwyafrif o Sbaenwyr o blaid y brenin nesaf, Felipe’. O ddarllen ymhellach, roedd hyn yn ffrwyth arolwg barn a wnaed ar gyfer y papur. Doedd hi ddim yn arolwg eang iawn, 1000 o bobol, ond y rheiny wediú dewis er mwyn ceisio cynnwys barn Sbaen i gyd. (!)

Ond imi, ac i sawl un ar y rhwydweithiau cymdeithasol y noson honno, prif  ganfyddiad yr arolwg oedd bod 62% – bron i ddwy ran o dair – yn dymuno gweld refferendwm ar y cwestiwn o frenhiniaeth neu weriniaeth. Nid eu bod nhw´n cefnogi refferendwm ar unwaith, fel y mae´r ymgyrchwyr yn ceisio, ond eu bod yn cytuno y dylid cael un. Dyma´r bennawd, ond dyw e?

49% oedd yn dewis Felipe de Borbón , 36% yn dewis gweriniaeth yn awr. Dros draean!

Erbyn ddoe roedd El Paìs wedi newid ei ongl. Roeddwn i´n methu cael hyd i´r erthygl gwreiddiol ar y wefan. Ond dyma hi ar wefan El Plural, papur rywfaint i´r chwith o El País.

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 2, 2014

Ffarwel ag un Brenin

Mae brenin Sbaen, Juan Carlos, wedi ildio’r orsedd. Ond gan taw ei fab Felipe fydd yn cymryd ei le, fawr o newid fydd.

Mwy heno pan gaf i amser: mae’n ddiwrnod da i fod yn y cae.

(Rai oriau wedyn)

 

Grym ystrydeb ei gwirionedd. Ystrydeb erbyn hyn yw dweud taw’r un rhwyg sydd yn hollti cymdeithas Sbaen heddiw ag yn amser y rhyfel, ond mae’r ffordd mae pobl wedi ymateb i benderfyniad y brenin yn awgrymu bod rhywfaint ynddi.

Dim ond dau bennaeth gwladwriaeth y mae Sbaen wedi cael ers gweriniaeth y 30au. A gyda llaw, nid y ‘gwrthryfelwyr’ oedd milwyr a chefnogwyr y weriniaeth: dilynwyr Franco a’i debyg wnaeth godi yn erbyn llywodraeth etholedig. A does dim dwywaith bod Juan Carlos wedi chwarae rhan bwysig fel y ffigwr oedd yn gallu perswadio dynion yr hen drefn i dderbyn rhyw fath o ddemocratiaeth – etholiadau hyd yn oed! Ond mae amheuon wedi codi – e.e. yn ystod cyfnod y ddau ymgais aflwyddiannus, ym 1981 a 1982,  i fynd yn ôl at reolaeth gan y fyddin – a oedd e wir yn credu yn nemocratiaeth neu jyst eisiau ei orsedd yn ôl iddo fe a’i deulu.

Y gwahaniaeth barn heddiw yw beth sy’n dod nesaf. Tra bod pobl y sefydliad yn trafod rhinweddau Felipe, fydd yn cymryd drosodd mewn 4-6 wythnos, mae mudiadau gweriniaethwyr, a’r Podemos newydd, yn cynnal gwrthdystiadau ledled Sbaen heno i alw am refferendwm cyn bod y trosglwyddo coron yn digwydd. Refferendwm fyddai’n penderfynu pa fath o bennaeth gwladwriaeth y dylid cael o hyn ymlaen. A ddylid ei ethol.

Roedd cefnogaeth y bobl i’r brenin wedi disgyn yn isel oherwydd ei ffordd o fyw – yr holl hela, gan gynnwys eliffantod ac anifeiliad prin, y gwario mawr, y merched. Mae ei fab yn ymddangos yn gyhoeddus yn fwy tebyg i reolwr o radd canolig. A fydd hynny’n ddigon i gadw’r Borboniaid ar orsedd Sbaen?

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 1, 2014

Y Coed Afalau a Phlanhigion Eraill

IMG_0111

Wyddwn i ddim fod afal Enlli’n oedi gymaint cyn blodeuo. Roeddwn i wir wedi dechrau becso am y goeden fach, oherwydd y golwg crin oedd ar y blagur.  Ond dyma hi nawr yn ei blodau a’i dail, a diolch byth mae un o’r coed seidr yn dal i flodeuo felly mae gobaith y bydd yn cael paill o honno. Mae’r gweddill wedi hen orffen, a ffrwythau bach – llai na maint ceirios – yn glynu’n dynn at y brigau.

Tu ôl i’r goeden mae rhes o dato ar hyd y wal, ac yn y cefndir y cae newydd, Bolahaul. Gwair sy’n tyfu yn y rhan fwyaf o hyd, ond o fewn y ffens mae letys i’w gweld, ac wrth gwrs y cwrens duon. Y peth nesaf fydd plannu’r India corn, a chodi’r polion ar gyfer y ffa. Ac yn y cyfamser – wel, chwynnu! Mae digon o chwyn i roi swydd llawn amser i rywun, o leiaf 8 mis y flwyddyn.

A cheisio peidio bod yn rhy diamynedd: mae popeth ar fin dod, ond heb fod yn barod eto. Wedi dweud hynny cawsom ni’r pryd o dato newydd cyntaf neithiwr (tato Winston) ac roedden nhw’n hyfryd. A nawr rwy’n eistedd ar y teras yn gwrando ar gôr yr hwyr: crics, lleisiau pererinion ar un o hen ffyrdd Santiago de Compostela, mwyalchen a chlychau’r gwartheg.

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mai 17, 2014

Pesto Persli

Mae persli llynedd wedi dechrau mynd yn goesau hir caled yn barod i flodeuo.

P1170526

Dim byd i’w wneud ond ei dynnu fe, gan adael dau blanhigyn er mwyn cynhyrchu hadau. Gwerth tri phersli sydd yn y colander uchod!

Cymysgu’r cwbl yn y peiriant bwyd gyda garlleg, cnau Ffrengig a chaws dafad, a’i ysgafnhau wedyn gyda chymysgedd o olew olewydd a chnau ffrengig (dim digon o’r olew cnau gyda fi i ddefnyddio hwnna ar ei ben ei hun – ac efallai byddai’r blas wedi bod yn ormod). Twtsiad o halen a

P1170527

dyma faint  o besto ges i! Dim yn hollol wir, mae peth wedi mynd i’r rhewgell, ond daeth dim llawer o’r holl ddail. Mae persli yn gwneud llai na dail brenhinllys, ond mae’r lliw, a’r blas wrth gwrs, yn ddisglair.

Older Posts »

Categorïau

Dilyn

Derbyn pob cofnod newydd yn syth i'ch Blwch Derbyn