Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 23, 2014

Gwanwyn Llawn Blodau

Dwi wedi bod yn gweithio heddiw, onest. Wedi clirio deunydd hen domen gompost a’i ddodi lle ‘roedd ei angen – yn un o welyau’r tomatos ac o amgylch y cennin. Wedi troi’r domen nesaf i le’r hen un fel bod gyda ni le i ddechrau un newydd. Mae gyda ni sawl un ymhob ran o’r ardd achos mae’n rhy bell – ac ar ormod o riw – i gario stwff o gwmpas y lle. A nawr bydd rhaid cael rhai yn y llain newydd hefyd.

Ond droeon yn ystod y dydd bu’n rhaid estyn am y camera, nid er mwyn i bobl gael gwerthfawrogi ‘ngwaith i, ond er mwyn dangos harddwch y blodau gwyllt. Dyma’r gwanwyn gorau erioed ers inni fod yma. Y llynedd, gyda’r glaw bob dydd (ddim yn gorddweud – dyna fel oedd hi. Nid drwy’r dydd ond rywbryd bob dydd.) Mae gwynebau heulog yr helianthemum a glas cryf y lithodora yn goleuo’r creigiau. Ac mae troed y golomen, sydd yn Asturias yn ffurf las gyda chanol hufen, nid yn unig wedi bod yn blodeuo ers mis yn barod ond yn dalach nag arfer.

IMG_0074

Gobeithio y bydd yr holl ymdrech yn denu’r gwenyn, achos does dim llawer wedi bod yn ymweld hyd yn hyn. A heddiw wrth gerdded lan i’r ardd uchaf, sylwais i ar y tegeirian cyntaf wedi ymddangos: tegririan coch y gwanwyn, sy’n fwy o biws na choch a bod yn deg.

P1170528

Yn y cefn ar ochr dde’r graig, mae’r wenynog, blodyn hyfryd sy’n dioddef o’r enw Saesneg bastard balm. Yr enw Cymraeg imi, yn enwedig os bydd yn denu mwy o wenyn!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 21, 2014

Nodyn Byr am Bersawr

Cofnod am dato oedd hi i fod y bore ‘ma, ac efallai y bydd hi heno, ond wrth gerdded mâs drwy’r drws i’r teras fe ges i fy hudo gan bersawr y jasmin. Mae’r blodau yno ers sbel: dwi ddim yn gwybod ai tymheredd y nos sydd wedi cyrraedd rhyw lefelangenrheidiol neu beth, ond bois bach. Maen nhw’n gwynto’n ddigon cryf i hala llewyg ar rai o ferched y nofelau ‘hanesyddol’.

Lan i ben ucha’r ardd wedyn i moyn orennau, ac mae nhwythau wedi agor eu blodau lled y pen. Yn Sbaeneg mae gair neilltuol am bersawr blodau’r oren: azahar, sydd yn dod o’r Arabeg.  Mae’n hawdd dychmygu teyrnaswyr yr hen Andaluz yn eistedd yn eu gerddi, yn sawru’r azahar ac yn clywed sŵn y ffynhonnau.

Nôl i’r gwaith nawr!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 14, 2014

Caeau

Roedd Bolahaul yn enw cyfarwydd yn ardal fy mebyd. Enw cae, enw fferm, enw ar heol hyd yn oed.  Mae’n golygu lle heulog braf ac roeddwn i wastod yn ei ddychmygu fel rhywun yn gorwedd ar draeth yn danbgos ei bola i’r haul ar ddiwrnod o haf. A dyma ein Bolahaul ni

P1170516

Tynnais i’r llun am 8 o’r gloch y nos, pan roedd yr haul wedi bod yn gwenu ar y cae ers rhyw 12 awr. Mae eisoes wedi ei aredig a’i droi, diolch i gymydog, a’r wythnos hon fe fyddwn yn codi ffens o’i amgylch rhag y baeddiaid gwyllt a’r ceirw, ac yn dechrau plannu. Nid Bolahaul yw ei enw iawn wrth gwrs, dim ond yn fy mhen. El Foro yw e yn ôl yr wdurdodau, ac el Palacio yn ôl y cymdogion, a neb yn siwr o darddiad y naill na’r llall.

Rwyf i’n dilyn cyfres S4C ar enwau caeau Cymru gyda dileit. Ac rwy’n cofio’r cae wnaeth ddeffro’r diddordeb ynof i: Parcyreigras. Na, dim byd i wneud gyda nofelwyr lluosog, ond cae oedd wedi ei hau â rye grass ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf.

 

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 11, 2014

O’r Ardd: Llysiau Lliw

Dal i chwynnu fel jobyn bob dydd, ond hefyd erbyn hyn yn cael hoe fach i fynd i gasglu pethau i’r gegin.

IMG_0103

Dechrau o’r cefn: orennau mandarin. Mae’r goeden yn tynnu at ei dengmlwydd yn awr ac yn rhoi cnwd da rhwng Nadolig a’r Pasg.

Brocoli porffor: llawer well gyda fi hwn na’r un glas. Yr unig anfantais yw bod angen blwyddyn yn y pridd, felly dyw e ddim yn un o dyfu os nad oes lot o le gyda chi. Mae planhigion gwanwyn 2015 eisoes yn barod i fynd mâs.

Y ffa llydain cyntaf! Cafodd rhain eu plannu nôl ym mis Hydref, ac onibai am fframwaith i’w cadw rhag y gwynt (maen nhw ar ben y tyle) dydyn nhw ddim wedi cael unrhyw gymorth.

Rwyf i wedi bod yn darllen yn ddiweddar bod bwyta llysiau a ffrwythau o wahanol liwiau yn beth iach. Dylem ni fod yn holliach felly.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 31, 2014

O’r Ardd: Hen a Newydd

Does dim llawer i’w ddweud am y cae newydd eto – dim ond bod y gwerthiant wedi mynd drwodd yn iawn, a’n bod ni wedi siarad â chymydog sy’n berchen arad. Dywed hwnnw bod  rhaid lladd cyn aradu felly bant â ni i chwilio am y boi sydd fel arfer yn lladd gwair y cae hwn ac yn mynd â’r rholiau mawr plastig du at ei wartheg.

Rhaid  bodloni ar y tir sydd gyda ni a gwneud y pethau arferol; chwynnu, tocio, palu. Ac un peth newydd imi eleni: gwrtaith hylif wedi ei gynyrchu dros y gaeaf o ddail danadl poethion a dŵr y glaw. Mae’n drewi! Ond ers imi rhoi llymaid i’r cwrens duon mae dail wedi ymddangos. Cyd-ddigwyddiad? Na, fy ngwaith i wrth gwrs.

Mae tocion mân y coed ffrwythau  – unrhyw beth sy’n rhy fach i’r tân – yn mynd drwy’r rhwygwr ac yn cael ei ddefnyddio fel gorchudd rhag chwyn/glaw/sychder. Eto, y cwrens duon sydd wedi elwa eleni felly dim ond gobeithio eu bod nhw’n cynhyrchu’n well na llynedd.

Heddiw agorodd y blodau cyntaf ar y coed eirin a’r ceirios gwyllt, a hyd yn oed ambell un ar y gellyg. Fydd y coed afalau sbel eto.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 24, 2014

Adolfo Suárez

Heddiw bu’n rhaid i’r cyhoeddiad bod yr awyren MH370 wedi ei cholli yng Nghefnfor y De gymryd yr ail le ar wefannau cyfryngau Sbaen.  Mae pawb yn cofio Adolfo Suárez, fu farw ddoe. Suarez oedd prif weinidog cyntaf y Sbaen ddemocrataidd ar ôl yr unben Franco. Dyn yr adain dde oedd e, yn Gatholig ffyddlon ac yn aelod o Opus Dei. Ond roedd yn deall bod rhaid cael cytgord er mwyn symud tuag at etholiadau, ac yn barod i gymryd rhan flaenllaw yn y trafodaethau, hyd yn oed gydag arweinydd y Comiwnyddion Santiago Carrillo, a fu farw ddeunaw mis yn ôl.

Suárez oedd yn gyfrifol am y gyfundrefn rhanbarthol yng nghyfansoddiad Sbaen sydd wedi parhau hyd heddiw. Nid am ei fod o blaid annibyniaeth i’r Basgiaid na’r Catalanwyr, i’r gwrthwyneb. Roedd e’n meddwl y byddai ei syniad ef o ‘baned i bawb’, h.y. dipyn bach o hunanlywodraeth i bob cymuned, yn ymddangos yn deg. Cawn weld faint o amser bydd hynny’n dal yn wir pan ddaw dyddiad refferendwm Catalwnia yn ddiweddarach eleni.

Roedd Suárez wedi dechrau ei yrfa gwleidyddol y tu fewn i’r ‘Mudiad’, yr unig ‘blaid’ a ganiateid o dan yr unbeniaeth. Fe lwydodd i arwain plaid adain dde yn y llywodraeth gyntaf ac am dipyn ar ôl yr etholiad ym 1979, ond fel prif weinidog doedd e ddim yn llwyddiannus.

Heddiw mae Sbaenwyr yn ei gofio am ei sgiliau a’i onestrwydd fel trafodaethwr, fel trefnydd, yn yr amser pan oedd gwir angen hynny.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 22, 2014

Llyfr Rysait a Llawer Mwy

Ychydig iawn o bethau dewisais i o dŷ fy mam. Ond yn eu plith, llyfr coginio eithriadol: Maura Laverty’s Cookery Book, a gyhoeddwyd yn Llundain ym 1946.

Roedd Maura Laverty ei hun yn dipyn o eithriad. Merch i ffermwr o Swydd Kildare, yn 20au’r ganrif ddiwethaf roedd hi’n gofalu am blant llysgennad Romania yn Madrid. Roedd prifddinas Sbaen ar y pryd yn fwrlwm o wahanol fudiadau a syniadau yn ymladd ei ffordd tuag at y rhyfel. Ac o hynny dechreuodd ysgrifennu erthyglau i bapurau Sbeinig, a nofelau (gafodd eu gwahardd yn ei gwlad ei hunan.) Ar ôl dod yn ôl i Iwerddon, aeth hi’n gynhyrchydd ac yn gyflwynydd gydag RTE, a hi ysgrifennodd ‘opera sebon’ cyntaf y darlledwr.

Pan oeddwn yn ferch fach roeddwn i arfer darllen y llyfr fel llyfr, nid fel casgliad o ryseitiau. Mae llais Maura Laverty mor gryf, yn esbonio’r pam yn ogystal â’r sut, ac yn adrodd hanesion bach o’i phlentyndod neu’i bywyd yn Sbaen.

Mae llawer o’r manylion yn darllen fel hanes erbyn hyn: hyd yn oed yng nghefn gwlad, rwy’n amau a yw ‘pob plentyn ysgol yn gwybod sut i goginio cyw’. A diolch byth does dim rhaid bellach ‘archwilio tu fewn i’r aderyn i wneud yn siŵr ei fod wedi’i lanhau yn drwyadl.’ Mae hefyd yn rhoi cyngor llawn ar sut i ddewis aderyn (cyw, hwyaden, neu wydd) drwy edrych i’r llygaid, teimlo’r traed i wneud yn siŵr eu bod yn dal yn ystwyth, ac yn achos yr hwyaden, cydio yn ei big a gwthio asgwrn y fron. Hyd yn oed ym marchandoedd Sbaen, does dim cyfle i wneud hyn nawr.

A phan oedd hi yn Sbaen, fe ddysgodd sut i goginio penfras hallt. Mae’n atgoffa cael y pysgodyn gartref, (roedd hyn cyn dyddiau loris rhewgell, ac roedd yr eglwys Gatholig yn mynnu pysgod ddydd Gwener), ac yn ymosod yn chwyrn ar y saws gwyn fyddai’n cuddio holl flas y penfras. Mae ei rysait am benfras yn null Bilbo yn cynnwys tato a glased o sieri: dyma un imi drio’r  wythnos nesaf.  Os bydd yn dda, wna’i rannu fe.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 9, 2014

Gwobr am Waith Caled

Roeddwn i wedi gwneud fy ngwaith cyn i fois Cymru ddechrau arni yn erbyn Lloegr heddiw, ac yn edrych ymlaen at y gêm fel gwobr am hynny. Nid felly y bu.

Roeddwn i wedi treulio cwpwl o oriau yn clirio cefn a phen pella’r garej, lle roedd chwyn, a phlanhigion a dail marw wedi ymgasglu yn niferus dros y gaeaf. Mae’r adeilad yn agos iawn i ochr y graig, ar yr ochr ogleddol, sy’n golygu bod y graig yn lle delfrydol i fwsogl a’r planhigion eraill sydd yn dymuno cartref llaith cysgodol. Hefyd roedd yr iorwg (eiddew) wedi cael lle i wreiddio ac yn bygwth mynd am y to. Gan ei bod ni’n casglu dŵr o do’r garej ar gyfer y lleuarth uchaf roedd angen gael ei wared e mor fuan ag oedd yn bosib, sef heddiw.

Rwy’n gadael y mwsogl i fod, ond yn ceisio tynnu gwair a dant y llew ac yn y blaen o’i amgylch. Ac wrth wneud hynny fe ges i ‘ngwobr:

hepatis nobilis

hepatica nobilis

Ar y glogwyn, hanner ffordd ar hyd yr adeilad, ac yng nghanol y mwsogl: dail yr afu yn ei flodau, ond bod dail yr enghraifft yma bron wedi’u cuddio.

Eisiau mwy o waith arna’i a’r tîm!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 19, 2014

O’r Ardd: Gwanwyn ar y Gorwel

Mae’r cadwyn o stormydd ddaeth dros yr Iwerydd wedi gostegu yma ar arfordir Asturias. Ers ryw wythnos, tywydd gwanwynaidd sydd wedi bod, os nad gwir wanwyn. Dyddiau twym a heulog, nosweithiau clir ac oer gyda’r sêr yn ysblennydd. Orion yw fy ffefryn felly yr amser hon o’r flwyddyn yw’r gorau i edrych ar y sêr.

Fe gadewodd y stormydd, a’r gaeaf cwta mwyn, ddigon o waith yn yr ardd a’r lleuarth. Symud canghennau oedd wedi cwympo – dim coed y tro yma – a chwynnu byth a hefyd. A chlirio’r heol sy’n mynd heibio’r tŷ: fel arfer rwy’n casglu dail y coed Ffrengig oddi yno cyn y nadolig, ond doedd hynny ddim yn bosib eleni, felly cario olion y dail – deilbridd du hyfryd – y bum i heddiw. Ddaw gweithwyr y cyngor ddim ar hyd yr heol fach hon tan yr haf, ychydig cyn fiesta fawr y pentre. Ac eisoes roedd mwsogl a gwair wedi dechrau elwa ar y cynefin newydd yn sgîl y dail. llond whilber, wyth o weithiau! Rwyf i wedi eu cymysgu nhw â’r compost cyffredinol.

ffa llydan

ffa llydan

Mae’r fframwaith o bolion wedi cadw’r ffa llydan yn ddiogel rhag y dymhestl, y blodau’n dechrau agor a hyd yn oed ambell wenynen yn dangos diddordeb. Ond mae’r ail adran, gafodd eu plannu ym mis Rhagfyr, wedi ffaelu – neu mae rhyw lygod wedi bod yn bwyta’r hadau.

Fis arall a byddwn ni yn ei chanol hi gyda’r plannu: nawr yw’r foment i wneud y planiau.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 12, 2014

O’r Gegin: Cegddu at Ddiwrnod Llwyd

Doeddwn i ddim yn wir yn disgwyl y dyn pysgod y bore ‘ma. Mae’r tywydd ar hyd arfordir y Cantabrico wedi bod mor wael taw dim ond ar 4 diwrnod ym mis Ionawr y bu cychod Ribadesella mâs o gwbl. Glaw trwm, ie, ond yn waeth na hynny mae’r gwynt wedi chwythu o’r gogledd neu ogledd-orllewin, sy’n clymu’r cychod bach yn gaeth wrth y cei.

Ond tua 10 o’r gloch fe glywais i sŵn ei gorn. Doedd dim llawer o ddewis gydag e: ychydig o fwyd môr fel cregyn gleision, a physgod fferm fel yr eog. Ond. Roedd un cwch, meddai fe, wedi mentro hwylio o borthladd Lastres y diwrnod cynt ac wedi dal llwyth o gegddu.

Fel arfer byddaf yn paratoi cegddu yn null y Basgiaid gyda digon o olew a phersli, ond heddiw roedd chwant blas gwahanol arna’i i dorri ar y dyddiau llwyd. A dyma fe: cegddu gyda llysiau â chyffyrddiad y dwyrain pell.

I 2 berson. Cegddu wedi ei dorri’n ffiletau, stribedi ar hyd y pysgodyn. Tua 200g yr un.

2/3 sialot neu shibwnsen, 2 ddant garlleg, darn o sinsir tua dwywaith maint y garlleg, deilen llawrwydd, 2 genhinen, 2/3 moronen yn dibynnu ar eu maint, hanner pupuryn coch, 200g tomatos wedi’u rhostio, glased o win gwyn, a llwyaid fawr o gyffaith tomato tsili.

Torri’r llysiau’n fân, a grato’r sinsir. Roedd y tomatos rhost gyda fi yn y rhewgell – rwy’n siŵr y byddai rhai ffres yn gweithio hefyd. Cynhesu llwyaid fach o olew yn dawel yn y ffrimpan, ac ychwanegu’r llysiau yn y drefn uchod. Bydd angen codi’r gwres rywfaint ar gyfer y cennin a’r moron, ac yna ychwanegu’r gwin i lanhau’r gwaelod. Wdyn y tomatos, gadael popeth i gymysgu am ryw 5 munud a gorffen gyda’r cyffaith tsili. Os yn hoff o wres y tsili, newid y pupur coch am un bach twym.

Ffrio’r cegddu yn syml, 3-4 munud bob ochr mewn olew, a gweini gyda bara neu reis.

Older Posts »

Categorïau

Dilyn

Derbyn pob cofnod newydd yn syth i'ch Blwch Derbyn