Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Awst 16, 2015

O’r Ardd: y Berllan

Gyda thraul yr haf mae ychydig o amser gyda ni i fwynhau’r ardd yn lle rhuthro o un dasg i’r llall. Er enghfraifft, yr wyf yn hyderus y byddwn yn gweithio seidr eleni

afalau seidr Asturias

afalau seidr Asturias

oherwydd mae’r coed yn drwm gan gynhaeaf. Crefft y peth yw cael y cymysgedd iawn o afalau chwerw, afalau sur, ac afalau melys er mwyn cael blas ac asidedd y ddiod yn fwynder ar y tafod. Mae pobl yn aros i’r afalau seidr i gwympo, dim ots am y cleisio. Bydd afalau i’r ford yn cael eu pigo’n unigol. A rhywbryd ym mis Hydref, fe fydd y gwaith o stwnso a gwasgu yn dechrau o ddifri.

Mae rhai’n dweud bod coed ffrwythau’n cynaeafu’n dda bob yn ail flwyddyn. O edrych dim ond ar llynedd ac eleni, mae hynny’n wir. Llynedd, cnau Ffrengig hyd at syrffed, hanner dwsin o afalau a llai fyth ar goed y gellyg. Eleni, llawer llai o gnau, y gellyg yr un mor niferus â’r afalau

P1180827

Williams yw’r rhain; mae’r Conferencia eisoes wedi eu torri’m ofalus a’u dodi mewn man tywyll. Fel arall byddan nhw i gyd yn barod ar unwaith.

Nodyn trist o resi’r mafon. Pryfed y mafon wedi troi lan am y tro cyntaf. Mae rhain yn dodwy yn y ffrwyth a’u difetha. Bu’n rhaid imi dorri pob un sbrigyn ffrwythlon a’u llosgi. Ond rwyf i wedi bod yn darllen am declyn bach sy’n defnyddio fferonomau i ddenu’r pryfed, fel bod y garddwr yn cael gwybod ymlaen llaw eu bod nhw ar gyrraedd. Wedyn bydd rhaid eu lladd nhw rywsut. Unrhyw syniadau?

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 31, 2015

Glaw, a Chroeso Iddo

Daeth diwedd ar y sychder. Yn ystod y ddeuddydd diwethaf rydym ni wedi casglu 1,500 liter o’r to i’r tanc mawr, ac ychydig yn fwy i’r un bach wrth ymyl yr ardd flodau. Mae 1000 liter yn barod wedi ei drosglwyddo i danciau’r cae, ac mae’r pridd fel cors felly dylem ni fod yn iawn tan fis Medi. Clai yw’r isbridd felly bydd hwnnw’n dal ei afael ar y lleithder am gyfnod.

Yn y tŷ gwydr (plastig) y bûm i’n gweithio, yn trawsblannu’r brenhinllys. Roedd y trueiniaid wedi bod yn eu potiau yn ddwfn yn y pridd ers deufis oherwydd y gwaith oedd angen ar y tŷ gwydr, ond yn awr maen nhw yn eu lle priodol.

brenhinllys

brenhinllys

Agor ffos gyda chaib fach, dwrhau, trawsblannu fesul dau, gan ddwrhau eto, cau’r ffos. Ac edrych ymlaen at flychau bach o pesto yn llenwi’r rhewgell.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 27, 2015

O’r Ardd: Ganol Haf

Hen bryd imi restru llwyddiant a ffaeleddau’r lluarth. Dyma’r ail flwyddyn yn olynol lle mae’r tywydd ar arfordir Asturias wedi bod yn sych am gyfnod hir – bron i ddeufis yn barod, a dim ond ambell i ddiwrnod o law. Ac eleni mae’r tymheredd yn uwcg na’r llynedd a llai o gymylau.  Mae hyn yn golygu bod rhaid dwfrhau bron yn ddyddiol, yn enwedig nes bod y planhigion wedi cael eu traed danyn nhw.

Mae gyda ni ddau danc ym mhen y cae nawr, 1000 litr yr un, a phan fydd y pibelli i gyd i fewn fe fyddan nhw’n cael eu llenwi o ddŵr y to. Bwcedi, neu boteli dŵr mawr, yw hi wedyn a cherdded ar hyd y rhesi. Er y sychder, mae gwlith bob bore, ac o balu ryw 20cm i lawr fe weli di bridd a mwy o lleithder ynddo – y clai sylfaenol.

Darfod wnaeth y mefus ar ôl tymor o 6 wythnos ffrwythlon iawn, ac mae’r cwrens duon heddiw naill ai mewn potiau cyffaith neu yr y rhewgelll. Tro’r llysiau yw hi: sbigoglys , corbwmpenni, letys ac wrth gwrs y tato. Am unwaith, ac er gwaetha’r tywydd sych, mae’r sbigoglys yn cynhyrchu dail un ar ôl y llall yn lle ruthro i flaguro.

P1180738

A dydyn nhw ddim yn troi’n slwts yn y sosban chwaith. Byddaf i naill ai yn eu gwresogi gyda’r dŵr sy’n aros ar y dail ar ôl eu golchi, dim mwy na 2 funud, neu yn gwneud hynny am funud, wedi ei torri’n fân, ac yna eu hychwanegu at ffrimpan o arlleg a chnau pîn.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 30, 2015

Ni a Nhw

Ond yw hi’n rhyfedd fel y bydd llywodraethau adain dde, neu dde-canol fel maen nhw’n hoffi cael eu galw, yn siarad cymaint am ryddid yr unigolyn ac yn gwneud popeth o fewn eu gallu i gyfyngu ar y rhyddid hwnnw?

O ‘fory ymlaen yn Sbaen, bydd deddf newydd yn dod i rym, deddf sy’n dwyn yr enw Diogelwch y Dinesydd. Ar lawr gwlad, la Ley Mordaza, Deddf Tagu Barn.

O ‘fory ymlaen, fe fydd yn drosedd tynnu llun plismon yn ystod gwrthdystiad. Neu yn fanwl gywir, bydd yn drosedd defnyddio’r llun mewn ffordd gyhoeddus, e.e. er mwyn dangos bod plismon yn ymddwyn yn dreisiol tuag at brotestwyr.

Bydd yn drosedd dringo i fan uchel mewn adeilad er mwyn protestio. Deddf Greenpeace, efallai.

Bydd yn drosedd rhwystro’r beiliaid rhag towlu pobl o’u cartref am fethu talu’r morgais. Daeth maeres newydd Barcelona, Ada Colau, yn weithgar ym mynd gwleidyddiaeth drwy ymgyrchu yn erbyn y desahucios. Ond mae’r PP, sy’n dal i lywodraethu ar lefel Sbeinig, yn rhoi’r ymgyrchwyr hynny yn yr un cawell ag ETA a therfysgwyr eraill.

Bydd yn drosedd gwrthod gadael protest (heddychlon, hyd yn oed) pan fydd plismon yn dweud wrthyt am wneud hynny.

A bydd yn drosedd cynnal protest y tu fâs i’r Senedd – hyd yn oed pan na fydd neb o’r gwleidyddion yno!

O feddwl cymaint o wrthdystio sydd yn Sbaen, a’i fod yn aml yn ddigon ffyrnig, rwy’n amau y bydd y llysoedd yn llawn am flynyddoedd i ddod.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 27, 2015

O’r Ardd: Munud i Edrych Arno

Yn rhy aml rydym yn rhedeg yn syth o un dasg i’r nesaf heb gymryd seibiant i feddwl am y cyfanrwydd. Dyma’r cae heddiw, y cae a brynsom ni flwyddyn yn ôl:

P1180668

Llai na chwarter y cae a dweud y gwir, ond y rhan sydd wedi cael fwyaf o waith. Yn y cefn, 2 danc dŵr. Bydd y cyflenwad yn dod o’r to i danc wrth y tŷ, a phan bydd hwnnw’n llawn, ei drosglwyddo mewn pibell dros yr heol fach sydd rhwng yr ardd a’r cae. 2000l i gyd. Dylai fod yn ddigon hyd yn oed mewn cyfnod o sychder hafol.

Wrth y ffens, mafon ifanc, a’r ochr arall o’r chwith i’r dde: merllys (angen ei docio), gwsberis, a chwrens duon. Tu ôl i’r merllys, mefus, sydd wedi bod yn ardderchog eleni. Malweena yw enw’r math yma, blas da iawn arnyn nhw yn enwedig o’u gadael i aeedfedu ar y planhigyn, ac rydym ni wedi bod yn bwyta nhw ers 6 wythnos!

Y tu ôl i’r rheiny, chwith i dde eto, Indiacorn bach iawn, tato, a’r polion ar gyfer y tomatos, sydd hefyd yn fach iawn ar hyn o bryd. Yn y cefn, wynwns. Mae’r garlleg eisoes wedi ei godi.

P1180670

Ac i’r gorllewin o’r rhan gyntaf, y coed ffrwythau: pinwydd, coed eirin a gellyg. Wedyn polion y ffa tal, rhwydi i’r ffa cwta, a gwelyau’r bresych, pwmpenni, a mwy o dato. Falle bydd angen mwy o ddŵr wedi’r cwbwl. Mae rhestru’r cwbl yn codi syched arna’i. Gwin neu seidr?

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 14, 2015

O’r Bierzo: Gwin Bach ‘To

Er cymaint yr oeddwn yn canmol gwin Luzdivina Amigo, esgeulus fyddai anwybyddu’r llu o winllannau a chynhyrchwyr da eraill sydd yn gweithio yn ardal y Bierzo.

Mae’r rhan fwyaf yn canolbwyntio ar y Mencía a’r Godello, ond bob tro byddwn ni’n mynd yno mae mwy o arbrofi, a’r broses gwneud gwin wedi ei foderneiddio. Dim ond ychydig flynyddoedd yn ôl, y drefn oedd cyrraedd y bodega gyda’ch poteli a chael eu llenwi o dap y gasgen. (Chi dal yn gallu gwneud hyn mewn llefydd eraill yn León, fel Valdevimbre.)

P1180559

Un bodega sy’n hawdd iawn dod o hyd iddi yw Luna Beberide, ar gyrion tref Cacabelos, hen ganolfan y busnes gwin yma. Mae ar yr hen heol i Villafranca – dim ond croesi’r bont, heibio i hen wasg grawnwin a hostel y pererinion, ac mewn dim o amser fe welir warws enfawr ar y chwith. Cer i fewn, mae’r swyddfa a’r ford fach ar gyfer blasu ar y dde. Mae’r Godello yn arbennig, ond maen nhw hefyd yn cynhyrchu un o’m ffefrynnau, gewurtztraminer, a gwin melys o’r grawnwin Petit Manseng. Mae’n rhaid gadael y ffrwyth i sychu ar y planhigyn er mwyn gwneud yr un olaf.

Nôl mâs i’r heol, eto i gyfeiriad Villafranca, nes gweld yr arwydd Valtuille de Abajo i’r chwith. Ar y dde, mae Valtuille de Arriba – eto heb fynd i ddarganfod pa drysorau sydd yno. Mae bodega Castro Ventosa yn Valtuille de Abajo – wrth gyrraedd y ‘sgwâr’ rhaid troi i’r chwith, ymlaen heibio’r eglwys ac i’r chwith eto. Eu ‘traminer’ nhw oedd y cyntaf imi ei flasu o’r ardal ac mae’n dal yn werth ei brynu. Byddwn ni hefyd wastod yn prynu Mencía yma. Daw enw’r bodega o hen gaer Rhufeinig (ac Astwraidd cyn hynny pan oedd llwyth yr Astures yn ymledu dros ardal fawr). Hyd yn oed ar ben y gaer, y tu fewn i’r wal fawr, oedd gwinllan – tan yn ddiweddar iawn. Ond mae’r planhigion i gyd wedi mynd, er mwyn i’r archaeolegwyr balu rywfaint yn y tir.

Bydd angen tipyn o Sbaeneg arnat ti i gael y profiad gorau o ymweld â’r bodegas – ychydig iawn o Saesneg sy’n cael ei siarad. Ond bydd e werth e. Iechyd da!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 6, 2015

O’r Ardd: Wastod Rhywbeth Newydd

Pwt o gofnod i ddangos llun.

P1180624

Garlleg cynta’r flwyddyn. Wedi ei blannu ym mis Hydref. Rwyf i wedi palu lan y pedwar yma am eu bod wedi mynd drosodd ac yn dechrau ffurfio blodau. Maneg er mwyn gweld eu maint.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 4, 2015

O’r Bierzo: Blasu Gwin

Mae’n amser tocio’r gwinwydd yn ardal y Bierzo. Y tocio hafol, lle bydd y gwinllanwyr yn torri hanner y sbrigau sydd wedi tyfu eleni. Bydd grawnwin eleni yn ffurfio ar frigau’r llynedd, felly rhaid cadw eu hanner nhw, ond cadw’r nifer dan reolaeth er mwyn hybu cynhyrchu ffrwyth yn lle dail.

tocio'r gwinwydd

Cornel gogledd-orllewinol talaith León yw’r Bierzo, ar y ffin gyda Galisia ac Astwrias. Mae iaith bob dydd yn debyg iawn i fel maen cymdogion yn siarad, ac enw ambell fusnes yn yr iaith Aliseg. Mae’n nhw wedi bod yn cynhyrchu gwin yma ers canrifoedd, a rhai’r o’r planhigion sy’n dal i ffrwytho heddiw dros eu cant oed, ond yn gymharol diweddar mae gweddill Sbaen, a gwledydd eraill, wedi dod i werthfawrogi gwin y Mencía (coch) a’r Godello (gwyn).

Bodegas bach teuluol sydd yma ar y cyfryw, a’r cynnyrch felly yn fach hefyd. Rheswm pam na welwch chi rhain yn yr archfarchnad! Mae gwinllan Luzdivina Amigo yn enghraifft perffaith. Doeddem ni erioed wedi bod yno o’r blaen, ond wedi blasu un o’u gwinoedd coch mewn bar, bant â ni i ffindo nhw. Doedd hynny ddim yn hawdd, ac yn y diwedd bu rhaid gofyn mewn bodega arall yn yr un pentref, ac wedyn i ŵr oedd yn trwsio’i gar o flaen ei dŷ.

P1180576

Roeddem ni wedi dewis amser da: yn y bore mae pawb yn brysur yn y gwinllan, ond yn ystod gwres y prynhawn maen nhw yn y bodega. Yn sefyll wrth ochr y casgenni (derw o Ffrainc) cawsom groeso a chyfle i flasu gwinoedd neilltuol. Mae Luzdivina (enw’r fam, perchennog y tir) yn defnyddio’r enw Baloiro ar gyfer gwinoedd canolig eu pris: y Mencía hwnnw yr oeddem wedi profi eisoes. Ond roedd y Baloiro gwyn yn rhywbeth hollol newydd imi – Godello wedi ei aeddfedu am 6 mis mewn casgen dderw. Roedd y blas yn uno 2 brif nodwedd y grawnwin hwn: ffresni a ffrwyth olewlyd. Dim ond 1500 o boteli sy’n cael eu cynhyrchu bob blwyddyn, ac mae Miguel Angel (y mab) yn credu y bydd yn dal i wella am hyd at 5 mlynedd.

Mae’r Mencía drud, Leiros, yn dangos nodweddion y grawnwin i’r dim. Llechi (o diroedd y gwinllannau), ffrwyth tywyll, eirin efallai, a hyd yn oed siocled. Mae hwn wedi cael 2 flynedd yn y gasgen; cynhyrchiad bach iawn eto, dim ond 4000 o boteli, pob ffrwyth wedi ei bigo â llaw o’r gwinwydd sydd yn gant oed. Fe brofasom y 2007 (ar werth yn awr) a’r 2010 eto heb ei labelu, oedd wedi bod 3 blynedd mewn casgen ac yn dangos mwy o effaith y pren. Bydd rhaid cymharu nhw eto ym mhen y flwyddyn.

P1180610

Ond y sioc mwyaf efallai oedd oedd y gwin maen nhw’n ei alw’n ‘frawd bach’ y Leiros. Viñademoya, o’r un hen blanhigion, wedi ei gaasglu yn yr un ffordd, â dim ond 3 mis yn y gasgen. Am €3.50 fe fyddwn yn barod i yfed hwn bob dydd.

Roedd cefn y fan yn llawn yn gyrru tuag adre: bydd rhaid aros tan y cofnod nesaf i gael gwybod am y bodegas eraill.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 24, 2015

O’r Berllan: Arbrofion Lu

Rwyf i wedi bod yn esgeuluso’r blog yn diweddar. Yr hindda sydd wedi ein galluogi i weithio bob awr yn y lluarth, a chymdogion wedi bod wrthi’n trefnu digwyddiadau gyda’r nos!
Ond rwyf i wedi bod yn tynnu lluniau o’r gwaith, felly dyma rai o’r uchafbwyntiau.

P1180380

Un o’r ddwy goeden pîn yw hon, o’r diwedd yn ei lle priodol yn y cae newydd. Pinus pinea yw ei henw Lladin, a’r gobaith yw y bydd o fewn ychydig o flynyddoedd yn dwyn cnau pîn, yn awr eu bod nhw wedi mynd mor ddrud i’w prynu. Mae dros ei 3m o uchder yn barod, ond dyw hynny’n ddim: bydd coeden aeddfed yn cyrraedd 20m o daldra a 12m o led. Sgwn i a welaf y pinwydd yn tyfu mor dal?

P1180439

A dyma’r ddwy nesaf! Coeden almwns a ges i gan gyfeilles, a choeden leim (wedi suddo i’r pridd yn ei phot, achos bydd yn cael ei symud i ardd y coed sitrig pan fydd y tir wedi ei baratoi.) Rydym ni wedi arbrofi gyda choeden almwns o’r blaen, ond mewn man llawer llai cysgodol, a bu farw ar ôl dwy flynedd. Fan hyn, mae rhwng y graig, y wal, ffigysbren enfawr a thŷ gwydr, ond yn gwynebu’r de ac yn cael digon o haul. Dim esgus felly!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 8, 2015

O’r Gegin: Cegddu Saws Bara Lawr

Un o’m hoff bysgod yw’r cegddu – sy’n beth da, achos mae’n boblogaidd iawn fan hyn yn Asturias a wastad ar y fan pan fydd y dyn pysgod yn galw fore dydd Mawrth. Y ffordd draddodiadol yw coginio’r cegddu – yn stecen, neu rodajas –  mewn ffrimpan gyda digon o olew,  gwin, stoc, cregyn bylchog a phersli.

Roeddwn i fel arfer yn dechrau drwy edrych ar beth oedd gyda fi. Yn y rhewgell, 400ml o stoc pysgod (maelgi, i fod yn fanwl, wedi ei wneud mewn seidr cartref), Ac yn yr oergell, twbed o fara lawr wedi dod yr holl ffordd o farchnad Caerfyrddin. Dim cregyn bylchog. A dyma beth wnes i.

Cynhwysion y Saws:

6 sialotsen, llwyaid fach o flawd, llwyaid ychydig yn fwy o olew. Y stoc a’r bara lawr.

Torri’r sialots yn fân, a’u ffrio’n araf yn yr olew nes eu bod yn feddal. Ychwanegu’r blawd, a’u droi. Ychwanegu’r stoc, dod â’r cwbl i bwynt berwi a’u adael ar dân isel i leihau rywfaint. Ychwanegu’r bara lawr (rhyw 200g oedd yn y twb). Troi eto.

Golchi’r pysgod a’u sychu’n net. Gwresogi llwyaid arall o olew  mewn ffrimpan digon o faint i ddal y stêcs wrth ymyl ei gilydd. Ar dân canolig, ffrio nhw am ryw 2 funud bob ochr, ac yna ychwanegu’r saws o’u hamgylch, nes ei fod yn cyrraedd lefel y pysgod ond heb eu gorchuddio. 5-7 munud ar un ochr, ychydig yn llai ar y llall, eto ar dân canol/isel fel na fydd y saws yn berwi gormod. A dyna fe.

P1180356

Joiwch.

Rysait arall ar gyfer cegddu fan hyn .

A chwestiwn: ai bara lawr yw’r enw iawn cyn ei gymysgu â’r blawd ceirch? Neu ‘lawr’ yw e’nsyml?  Bara lawr imi am y ddau, ond amheuaeth wedi dechrau.

Older Posts »

Categorïau

Dilyn

Derbyn pob cofnod newydd yn syth i'ch Blwch Derbyn.