Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 14, 2022

Golwg Newydd

Ddydd Iau, o’r diwedd, cefais y llawdriniaeth yr oeddwn wedi bod yn aros amdani. Tynnwyd fy lens naturiol, a’r pilen, neu gataract, oedd wedi ffurfio arno, a rhoddwyd yn ei le lens newydd wedi ei wneud yn arbennig imi. Oherwydd gradd uchel fy meiopia (golwg byr), bu’n rhaid wrth fesuro trwyadl a sgyrsiau ffôn ar draws yr Iwerydd rhwng y llawfeddyg a’r cwmni cynhyrchu.

Fore dydd Iau, felly roeddwn yn gorwedd ar fwrdd y theatr, wedi cael yr anaesthetig ac yn aros am y driniaeth. Does gen i ddim syniad faint o amser gymerodd e – des i allan ryw awr ar ôl fynd i mewn ond mae hynny’n cynnwys y gwaith paratoi. Roedd y llawfeddyg wedi fy rhybuddio y byddai’r driniaeth yn gymhleth, ac na allai fod yn siŵr o’r canlyniad. A dweud y gwir, roedd e’n becso fwy na fi: roeddwn i’n gwybod bod rhaid ei wneud, oherwydd roedd fy ngolwg yn gwaethygu’n eithaf cyflym.

Y cof sydd gen i o’r driniaeth ei hun yw darlun fel ffilm natur o dan y môr, pan fydd y camera yn troi tuag at i fyny a gweld yr haul yn simsan drwy symudiadau’r dŵr. Y golau cryf uwchben y ford yn lle’r haul, a’r holl ddiferion oedd yn cael eu harllwys i’m llygad oedd y môr. Doedd fy llygad arall ddim yn gweld, oherwydd y gorchudd drosto.

Rwyf i hefyd yn cofio’r boen. Oherwydd doedd y holl ddiferion a’r chwistrelliad ddim yn ddigon, a bu’n rhaid imi ofyn am fwy. ‘Digon i dawelu eliffant’ meddai’r llawfeddyg wedyn. Dyma pryd oedd yn cael gwared ar yr hen lens. Roedd ail hanner y driniaeth, dodi’r lens newydd yn ei le, yn llai boenus o lawer.

Rhoddwyd ‘tarian’, gorchudd caled, dros y llygad a nôl a fi i’r stafell ‘gwella’ nes bod y llawfeddyg yn dweud y cawn fynd adref, ymhen ryw awr.

Gartref, ac yn dal o dan yr anaesthetig, roeddwn yn iawn. Erbyn nos, roedd y dolur wedi dechrau, yr amrant uchaf wedi chwyddo a’r chwarter honno o’m hwyneb yn dioddef effeithiau’r trawma. Rywsut, llwyddais i gysgu, ac yn y bore bu’n rhaid tynnu’r tarian a golchi’r llygaid gyda dŵr hallt a roddwyd imi.

Doedd fy ngolwg ddim yn sefydlog eto, a’r holl beth yn dal i brifo, ond roeddwn yn gallu gweld!

A dyma fi wythnos a hanner wedyn, yn cerdded ar hyd y stryd heb sbectol a heb ofn. Y tro cyntaf imi wneud, roedd hi’n bwrw glaw mân, a’m llygaid yn mwynhau’r diferion mwyn. A doedd dim rhaid tynnu sbectol drwy’r amser i’w sychu! Roedd heddiw’n heulog braf, felly gwisgais i gap â phig i osgoi’r golau cryf. Ond y gwynt yw’r unig beth sy’n brifo, a hynny am for y llygaid wedi eu diogelu ers cymaint o flynyddoedd gan sbectol a heb arfer ag ef.

Rhaid wrth sbectol i ddarllen – dyw’r lens newydd ddim yn gallu ffocysu – a bydd rhaid aros mis cyn cael prawf llygaid i weld beth sydd ei angen. Ar hyn o bryd mae gen i lens iawn i un llygad (gafodd lawdriniaeth sbel fawr yn ôl) a gwydr plaen yn y llall.

I grynhoi: canlyniaf da.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 5, 2022

Cregyn Môr ac Adar Mawr

Yn nghefn gwlad Astwrias fel yng Nghymru rydym yn byw yn agos iawn at fywyd gwyllt, hyd yn oed os nad ydym ni bob amser yn ymwybodol o hynny. Y llynedd roedd tylluanod yn nythu yn y to, ac mae madfall ac ambell wenynen wedi ymgartrefu o gwmpas y teras. Ond mae rhai mathau o anifeiliaid sy’n sumbolau, a heddiw yn y papur darllenais ddwy stori am farwolaeth rhai o’r rheiny.

Mae’r percebes (pollicipies pollcipes) yn byw ar y clogwyni, rhwng llanw a thrai – man anodd a pheryglus i’r sawl sydd am eu cymryd. Mae’r pris a delir amdanynt – lan at €100/kg yn ôl y maint – yn gwneud y peth yn werth chweil, er gwaetha’r gwhrddiad llym ar bysgota mwy na 6kg y dydd, a hynny yn ystod orau’r haul. Stori heddiw yw bod dyn o’r dalalith i’r dwyrain, Cantábria, wedi ei ddal gan yr heddlu â 29kg o’r creaduriaid yn ei gar, ynghyd â’r holl offer r gyfer eu rhwygo nhw o’r creigiau liw nos. Doedd ganddo ddim hyd yn oed drwydded pysgota hamdden. Aethpwyd â’r cyfan i gartref hen bobl gerllaw; siŵr eu bod nhw wedi mwynhau. Dyma’r hanes o El Comercio

https://www.elcomercio.es/asturias/oriente/marisqueo-ilegal-percebe-llanes-20220205123111-nt.html

Mae’r stori arall yn wirioneddol drist: ers blynyddoedd mae’r gwaith o ailgyflwyno’r fwltur barfog, y quebrantahuesos yn Sbaeneg, wedi mynd yn ei flaen ym mynyddoedd y Picos de Europa rhwng Astwrias a thalaith León. Ddoe fe gafwyd un ifanc yn farw ar dir gwastad yr arfordir. Mae’r adar anferth hyn yn hedfan gannoedd o gilomedrau yn hawdd; hyd yn hyn ni wyddys beth fu achos marwolaeth yr unigolyn hwn, ond cafwyd y corff yn agos i linell drydan.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ionawr 7, 2022

Marma-ledi ydwyf

Mae wedi bod yn bwrw glaw drwy’r dydd. Roedd hi’n bwrw ddoe hefyd, ar ôl wythnos o wanwyn twym yng nghanol y gaeaf. Nawr mae’r dymheredd wedi disgyn o 23º i 9º a chymylau’n eistedd ar ben y mynyddoedd i’r de o’r tŷ.

I’r gegin amdani! Rwy’n eistedd gyda phaned wrth law, yn rhestru’r hyn a wnes:

stoc cig eidion – yn aros iddo oeri i gael tynnu’r saim o’r arwynebedd.

cawl pwmpen, dim angen manylu onibai fy mod wedi defnyddio tipyn bach o llwch madarch shiitake

ragú at heno, gyda ffa bach duon sydd braidd yn hen, wedi tyfu yn y cae cyn y pandemig.

paratoi’r ffrwyth ar gyfer gweithio marmalêd yfory. Does dim coeden oren chwerw gyda ni, ond mae gan rai o’r cymdogion. Ac er bod y ffrwyth wedi dechrau sychu o’r pwynt gorau, siŵr bydd y canlyniad yn cael croeso ar y bwrdd brecwast.

Cefais y labeli gan rywun ar y we: dim ond y dyddiad sydd yno ar y funud, wedyn pan fyddaf yn rhoi un yn anrheg – er enghraifft i berchnoges y goeden – byddaf yn ychwanegu’r cynnwys yn yr iaith briodol.

Nawr te, beth am y cnau ‘na.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mai 1, 2021

Hys-bys!

Rhan nesaf yr ymgyrch i gael pawb i ddarllen y llyfr… neu o leiaf i wybod mwy am Astwrias.

Yfory am 1705 amser Prydain byddaf yn siarad gyda Dei Tomos ar ei raglen ar Radio Cymru.

Bydd Dafydd Iwan ymlaen yn gyntaf, nid fel rhyw fath o ‘warm-yp’ ond yn sôn am ei lyfr ef o atgofion drwy ganeuon.

Gobeithio byddwch yn gallu gwrando yn fyw neu wedyn.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 27, 2021

Adfywiad yr Arth

Ni welais erioed arth pan fuom ni’n cerdded yn y mynyddoedd. Ond o hyn ymlaen bydd gen i fwy o siawns o wneud hynny, yn enwedig os awn ni i orllewin Astwrias.

Yn ôl astudiaeth newydd gan y Fundación Oso Pardo mae poblogaeth yr eirth yn y Cordillera Cantabrica, y mynyddoedd sy’n rhedeg o’r dwyrain i’r gorllewin ar hyd arfordir gogledd y Pnerhyn Iberaidd, wedi cynyddu gymaint yn y 30 blynedd diwethaf y gall fod yn bryd symud y rhywogaeth o’r rhestr goch: yn dal yn fregus, ond nid ar fin diflannu.

Yn y mynyddoedd dwyreiniol, man cyfarfod León, Cantabria ac Astwrias, mae nawr tair ar ddeg arthes yn geni cenawon; yn y gorllewin, yn ymylu ar León a Galicia, mae’r nifer wedi ffrwydro o saith i chwe deg chwech!

Mae’r eirth bron i gyd o fewn parciau cenedlaethol neu fath arall o safle gwarchodedig: nawr y tebygrwydd yw y byddant yn dod wyneb yn wyneb â throgolion yr ardaloedd hynny am y tro cyntaf mewn blynyddoedd.

Os felly byddwn yn gweld llawer mwy o’r rhain: cortina yw’r enw lleol ar y walgylch sy’n gwarchod cychod gwenyn rhag yr arth. Bydd y perchnogion yn dod gydag ysgol i gyrraedd eu gwenyn.

Mae’n bosib hefyd y bydden nhw’n lladd anifeiliaid ifainc fel ŵyn bach, neu’n dwyn ffrwyth o berllannau. Ond er eu bod yn fawr – dros 2m o daldra wrth sefyll ar eu troed ôl – dwi ddim yn meddwl bydd digon ohonyn nhw i fod yn gymeriad brawychus fel yn yr hen chwedlau.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 31, 2021

Dyddiad Cyhoeddi

Bydd fy llyfr Het Wellt a Welis yn y siopau ddydd Llun 19 Ebrill 2021!

Gwasg Carreg Gwalch sy’n ei gyhoeddi.

A beth sydd ynddo? Arferion blwyddyn yng nghefn gwlad Astwrias: y lluarth, y ggin, y traeth, y mynyddoedd.

Gyda tipyn bach o hanes a llawer iawn o ffiestas.

Gobeithio y byddwch yn ei fwynhau

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 18, 2021

Proflenni!

Dyma gam enfawr tuag at ddyddiad cyhoeddi’r llyfr.

Mae proflenni papur Het Wellt a Welis wedi cyrraedd.

Y gobaith yw y bydd y llyfr yn cyrraedd y siopau erbyn mis Mehefin.

Newydd Dorri: gwyliwch allan am y llyfr o ganol mis Ebrill ymlaen! Cewch chi wybod y dyddiad yn bendant mor fuan ag sy;n bosib.

Het Wellt a Welis, hanes blwyddyn yn Astwrias, gyda digon o waith garddio, teithiau cerdded, ryseitiau a thipyn o hanes a sefyllfa bresennol Astwrias.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Rhagfyr 14, 2020

Diweddaru: y llyfr

Does gen i ddim byd i ddangos i chi, dim ond miloedd o eiriau a degau o luniau sydd yn awr yn ddiogel yn nwylo’r wasg.

Ond mae’r broses o gyhoeddi’r llyfr yn mynd rhagddo, a mawr obeithio y bydd ar gael erbyn dechrau mis Mawrth.

A hyd yn oed yn ystod y broses, rwyf i wedi bod yn dysgu pethau newydd ac yn gwneud newidiadau. Wyddwn i ddim, er nghraifft, bod cymaint o Gymry, yn enwedig yr uchelwyr a’u beirdd, wedi croesi’r môr 800 mlynedd yn ôl ar bererindod i Santiago de Compostela.  Ond dyma fi nawr yn darllen cywydd Gruffudd Gryg i’r Don, yn ei disgrifio fel ‘mawrfwrm newyddgwrw morfeirch’ ac yn deall i’r dim y math o storom a oroesodd.

Mwy o newyddion wrth inni fynd i’r flwyddyn newydd, a gobeithio bydd honno’n un llawer gwell na 2020.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Tachwedd 15, 2020

Gwin Astwrias

Onid seidr yw diod Astwrias? Wel ie, mae pobl ym mhob ran o Astwrias yn macsu seidr ac yn ei yfed rownd y flwyddyn.

Ond mewn un cwm yn y de-orllewin, gwin sy’n teyrnasu. Flynyddoedd yn ôl, roedd y gwin hwn yn llawn haeddu’r enw gwael oedd ganddo. “Imbebible” meddai cyfaill, anyfadwy, a wir i ddyn, bobl, roedd hyn yn wir. A dyma ni, bymtheng mlynedd yn ddiweddarach, yn mynd yno i flasu gwinoedd Cangas de Narcea ar eu newydd wedd.

O ystyried ei daearyddiaeth, mae awgrymiadau pendant y byddai gwinllannau’n llewyrchu yma: dros y ffin y mae’r Bierzo, sydd erbyn hyn yn ardal win enwog, a Galicia gyda’i grawnwin neilltuol. Ond mae cwrs afon Narcea tua’r Iwerydd, y gogledd, a mae hynny’n golygu hinsawdd wahanol iawn: mwy o law, llai o haul. Ac mae eu gwinwydd hefyd o wahanol dras, yn dwyn enwau anghyffredin: Albarín Negro a Blanco, Carrasquín, Verdejo Negro, Albilla.

Dim ond llond dwrn o bodegas sydd wedi eu cofrestru’n swyddogol ac yn gwerthu eu cynnyrch y tu allan i’r cwm: bodegas bach teuluol yw’r gweddill o hyd. Yn ystod y daith buom yn ymweld â dwy bodega, a chawsom y cyfle i flasu cynnyrch tair arall mewn barau neu wrth fwyta. Ond, roedd ein hamseru yn wael: cyn lleied yw’r gwin a gynhyrchir bob blwyddyn, roedd bron popeth wedi gorffen erbyn y gwinaeaf nesaf, a dyna pryd oeddem ni yno. Ym mis chefror neu Fawrth bydd gwinoedd 2020 yn dod i’r farchnad.

Grawnwin cymysg sydd yn y rhan fwyaf o’r gwin coch ifanc, gwin y flwyddyn, gyda’r Carrasquin yn asgwrn cefn iddo. Ond o ran gwin gwyn, rhaid dweud bod yr Albarín Blanco yn agoriad llygad. Digonedd o ffrwyth ynddo ac eto ddim yn ‘dew’.

 

Y ffordd orau o ddod i adnabod gwinoedd yr ardal yw mynd i Cangas de narcea, pan fydd hynny eto’n bosib, a mynd o gwmpas barau’r dref yn blasu amryw ac yn penderfynu beth sy’n apelio.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Hydref 23, 2020

Difrodi Dinas

Ddeuddydd yn ôl, wrth imi sefyll mewn cornel o’r ardd a meddwl am beth y gallwn ni ei wneud i’w wella, daeth ymosodiad annisgwyl o rywle o’m blaen. Yn sydyn roedd fy mreichiau’n llosgi a picwns mawr yn creu sŵn rhyfel o’m cwmpas.

Roeddwn i wedi mynd yn rhy agos i nith y Vespa velutina, picynen o Asia sydd wedi ymgartrefu yn Sbaen ac yn hapus iawn yma. Oherwydd eu maint, maen nhw’n cario lot o wenwyn, ac roeddwn i wedi cael fy mhigo o leiaf bum gwaith, felly ffwrdd â ni i’r dref i weld y meddyg a chael triniaeth. Diolch byth nad wyf, mae’n debyg, yn adweithio’n ddrwg i’r gwenwyn: mae sawl un wedi marw ar ôl pigiadau.

Mae’r velutina yn bwyta gwenyn. Ers iddi ymddangos yn yr ardal hon mae pawb sy’n cadw gwenyn wedi colli llawer, ac ychydig iawn o fêl sydd ar werth. Mae diffyg gwenyn hefyd wrth gwrs yn cael effaith ar beillio planhigion. Felly mae gwefan arbennig i helpu pobl i adnabod nith y gelyn, sydd yn fawr – unrhyw beth o faint pêl droed fel yr un oedd yn yr ardd hyd at rai 1m o hyd yn uchel mewn coed. Gyrrais i ebost y noson honno, a’r bore wedyn dyma ateb yn gofyn am leoliad union y nith. Defnyddiais y GPS ar y ffôn i gael hwnnw, ac o fewn yr awr roedden nhw yno!

Roeddem ni eisoes wedi clywed ffrwydriad a gweld mŵg i lawr ar lan yr afon – digwydd bod yno roedd y criw pan ddaeth ein galwad ni. Gan bod y nith yn yr ardd yn haws ei gyrraedd, ni fu ffrwydriad arall: gwenwyn a ddefnyddiwyd gan y lladdwyr, yn eu gwisg hazmat coch, cyn torri’r nith yn ddarnau. Nid yn unig y picwns, ond eu dinas wedi diflannu.

Mae’r ardd yn awr dipyn bach yn fwy diogel i’r gwenyn.

Older Posts »

Categorïau