Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 10, 2018

Tywydd, ac ati

Ga’i ddechrau drwy ddweud na chawsom ni yn Asturias mo’r dyddiau haf hirfelyn sydd wedi pobi Cymru ers mis a mwy. Mae wedi bod yn dwym, ond nid yn boeth, gyda digonedd o niwl a pheth glaw. Yn debycach i Gymru na Chymru’i hunan eleni.

Yn y mynyddoedd uchel, yn y Picos de Europa, mae trwch o eira yn dal ar lawr yn uwch na 2000m. Rai blynyddoedd, mae e bron wedi diflannu cyn diwedd Mehefin. Ond mae’r gaeaf a’r gwanwyn gwlyb wedi sicrhau ‘gwasanaeth arferol’ gyda’r meirioli yn raddol adael i’r dŵr i ddisgyn i’r ardaloedd ae wastadedd yr arfordir.

Fydd rhywun ddim yn gweld hynny’n digwydd yn hawdd iawn, achos mae creigiau’r Picos fel mwyafrif tiroedd Asturias yn garreg galch, ac yn llawn llyncdyllau dwfn iawn o hyd at 1500m. Bydd y dŵr yn chwilio am y disgyniad cyflymaf ac yn mynd i lawr rhain cyn ffurfio afonydd danddaearol, sydd wedyn yn ymddangos yn ochr ogleddol y mynyddoedd ar eu llwybr i’r môr. Gyda llaw mae Môr Iwerydd fan hyn, yn agos iawn i’r arfordir, yn cuddio’r un fath o dirlun, gydag affwysau o hyd at 5000m o ddyfnder. Lle da i bysgod, ac i bysgotwyr.

Yn y lluarth byddwn yn ceisio dwfrhau lleiaf posib. Mae’r eginblanhigion yn cael eu siâr, a’r coed ifanc dan ddyflwydd, ond wedyn mae disgwyl iddyn nhw tyfu gwreiddiau. Bydd y tomatos dan do yn cael, wrth gwrs!

 

 

Advertisements
Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mai 21, 2018

Daw Hyfryd Fis

Fu ddim rhaid aros am Fehefin, mae mis Mai eleni wedi dod â thywydd hafaidd poeth, haul cryf a digon o gyfle i weithio yn yr ardd a’r lluarth. Yn gyntaf, cael gwared ar yr holl wair a chwyn sydd wedi manteisio ar y cyfnod o law. Yn ail, torri nôl ar y coed ffrwythau sitrig sy’n ceisio ymestyn hyd at yr haul ei hun. Ac o’r diwedd, plannu! Blodau a bresych a thomatos, pob un yn ei le.

Ac mae tymor y fiestas wedi dechrau o ddifri. Ddydd Sadwrn roedd trigolion y pentref nesaf yn dathlu gŵyl Morwyn Fatima, hynny yw, pan ‘ymddangosodd’ y Forwyn Fair i dri o blant oedd yn bugeilio’r defaid yn ardal Fatima yng ngogledd Portwgal. Mae Fatima ei hun yn denu miloedd o bererinion o hyd.

Mae cerflun Mair pentref Toriellu yn byw mewn capel; does gan y pentref ddim eglwys. Y peth cyntaf felly ar yr wylnos yw dod â hi i’r fam eglwys yn ein pentref ni, ryw 3km i ffwrdd.

20180519_125523

Ar y dydd Sadwrn, mae gorymdaith o ferched Toriellu yn cyrraedd dan ganu a bwrw tambwrin, i’w hôl hi ar gyfer cynnal offeren yn y capel.

20180519_124301

Roedd y syniad o gerdded yr holl ffordd yn ôl yn y gwres anghyfarwydd yn ormod i rai o’r bechgyn lleiaf!

A gyda’r nos, dawnsio. Mae grŵp gwyl Toriellu wrthi fel lladd nadroedd drqy’r flwyddyn yn codi arian i dalu am babell a dau fand i gadw ni gyd yn hapus tan y bore bach. Cae ymarfer pêldroed yw’r lleoliad, ac mae’r bandiau’n cyrraedd mewn loriau mawr, un i bob pen. Mae’r ochrau’n agor – a dyna’r llwyfan!

20180520_001941

Yn amlwg, rhaid cael digon o le i’r loriau, ond mae’n golygu nad oes oedi o gwbl; pan fydd set un ar ben, mae’r pen yna’n mynd yn dywyll, y llwyfan arall yn fflach o olau ac ymlaen â’r sioe. Mae rhyw ddeg o berfformwyr ym mhob band, neu orquesta, ac maen nhw’n hala’r haf yn teithio ar hyd taleithiau’r gogledd o un fiesta i’r llall.

Ac eto rhaid cyfaddef, roedd y tro pan ffaelodd y trydan yn ystod fiesta yn ein pentref ni a buom yn canu’r hen ganeuon gyda band y pibgornwyr gystal os nad yn well, ac yn sicr yn fythgofiadwy.

 

 

 

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 3, 2018

Un Diwrnod

Nodyn o bob peth a wnes i heddiw.

Dihunais am 0700, cyn y wawr. Codais a mynd i eistedd ar y teras yng ngoleuni lleuad newydd basio’i llawn dwf, ac awgrym o haul yn neshau yn y dwyrain. Clywais dylluan yn symud ar hyd ochr o goedwig.

Yn ystod yr hanner awr nesaf, tawelodd y dylluan a thyfai sŵn yr adar bach o bob cyfeiriad. Yn awr ac yn y man symudodd rhyw ddafad yn y cae ar lan yr afon, a’i chloch bach yn canu’n uchel. Yn raddol deuai’r lliwiau: glas y gwair, coch y teras. Roedd gwyn llachar blodau’r jasmin yn torri drwy’r cwbl. Cyn i’r haul ymddangos es i nôl i’r gwely i gysgu awr fach arall.

Ar ôl brecwast – orennau mandarin olaf y tymor, cnau Ffrengig wedi’u rhosto, te a mwy o de – roedd hi’n bryd dechrau ar y gwaith. Hen dasg annifyr iawn yw agor ffa, ac roedd y rhain wedi bod yn hongian wrth y sied yn sychu am 6 mis. Eisoes roedd rhai wedi agor eu hunain a dianc. Haul poeth, gwynt cryf ac ambell i gawod byr trwm. Dim o flaen fy llygaid ond ffa duon bach, yn saethu o’r codau ac yn glanio ar lawr yn lle yn y bowlen.

Ar y ffordd yn ôl o’r domen ar ôl cael gwared o’r codau, croesi’r heol i siarad â’r cymdogion, a gweld y ferch fach 5 oed yn gwneud llun dewin ar fwrdd-du. yn drawiadol o dda.

Ar ôl cinio, agor ffa. A dyna ni. Fydd ddim rhaid gwneud e yfory achos rwyf i wedi gwneud y cwbl. Eistedd ar y teras eto, gyda glased o win pinc o la Rioja, yn gwylio lliwiau’r dydd yn cilio eto.

 

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 28, 2018

Colli Cyw Hir-ddisgwyledig

Newyddion drwg i’r ymgyrch i ailsefydlu poblogaeth un o adar mwyaf Ewrop yn y Picos de Europa. Ers rai blynyddoedd mae wyau y fwltur barfog wedi eu cario i Asturias i ddeor yma ac adnabod eu cynefin yn eu hamser eu hun. Mae sawl un wedi marw’n ifanc, un o leiaf wedi ei wenwyno ac un arall wedi ei ladd gan eryr.

Gobaith mawr Ymddirirdolaeth y Fwltur Barfog yw Deva, sydd yn awr yn 8 oed. Fe gafodd hi gymar, Casanova, gyrhaeddodd o’r Pirineos ar ei liwt ei hunan. Dywed yr arbenigwyr nad yw’r aderyn hwn yn gwneud rhiant da, ond maen nhw’n barod i roi cais arni. Llynedd, llwyddodd y pâr i godi nyth, ond doedd hi ddim mewn lleoliad da a sneb yn siŵr iawn a fu dodwy.

Eleni roedd eu nyth mewn lle gwell, mewn man anhysbys i’r cyhoedd, ac yn ôl y sbiwyr sydd wedi bod yn cadw golwg roedd Deva a Casanova yn gofalu am ŵy. Drwy gydol yr hirlwm, yr eira, a sawl tirlithriad, yno roedden nhw. Ond yn sydyn, aeth rhywbeth o’i le. Gadawodd y ddau eu nyth. Roedd ymgais eleni ar ben.

Yn ystod yr wythnos nesaf bydd dringwyr yn ceisio darganfod beth oedd achos y methiant. Ac yn ôl pennaeth yr ymddiriedolaeth mae gobaith am drydydd cynnig yn 2019. Dywed bod ymadael â nyth yn gyffredin iawn ymysg fwlturod barfog y Pirineos, ond bod y rhan fwyaf yn llwyddo i fagu cyw yn y drydedd blwyddyn.

Rwyf i wedi gweld Deva – neu aderyn ar ymweliad – ddwywaith. Mae’r adenydd yn mesur hyd at 2.8m ar led, a phan fydd brain yn ceisio’u herlid maen nhw’n edrych run faint ag adar y to. Gobeithio cael gyfle i weld y babi rywbryd!

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 28, 2018

Marw Arwr Annwyl

Nid ar y cae y mae sylw’r miloedd yn y Molinón, cartref tîm peldroed Sporting de Gijón, heddiw. Yno mae’r rhesi hir yn aros i fynd i mewn i ffarwelio â Quini, â’r Dewin.

Enrique Castro González. El Brujo. Roedd yn 68 mlwydd oed. Bu farw yn y stryd yn Gijón ddoe yn dilyn trawiad ar y galon. 40 mlynedd yn ôl efe oedd seren mwyaf disglair cynghrair Sbaen, gan chwarae’n gyntaf i Sporting ac wedyn i Barcelona. Fe chwaraeodd i;r clybiau mawr am dros 20 mlynedd, y rhan fwyaf o’r tymhorau yn Asturias a dechrau’r 80au yng Nghatalwnia.

Ym 1981, yn yr un wythnos â’r cais gan rai o fyddin Sbaen i gipio pŵer yn y wlad,  fe gafodd Quini ei gipio, gan ddynion oedd am arian mawr amdano. Fe’i ddaliwyd am 3 wythnos, ond yn y diwedd fe ddaeth yn rhydd heb dalu dim, a heb gael niwed. Daeth miloedd mâs i’w groesawu nôl i Barcelona yn oriau mân y bore y noson y gafodd ei ryddhau.

Ac yn ystod y 10 mlynedd diwethaf, mae wedi bod yn rhan o’r ymgyrch i gael statws swyddogol i’r iaith Astwreg. Bydd colled enfawr ar ei ôl; mae bron bob un o’m cydnabod yn dweud taw fe oedd arwr eu plentyndod nhw, dim ots pa glwb yr oedden nhw’n cefnogi.

Hasta luego, Brujo.

 

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 21, 2018

Gwyliau wrth y Ford

Dringo, cerdded, ymlacio ar y traeth: mae rhain i gyd yn bwysig i’r ymwelwyr sy’n heidio i Asturias yn yr haf, ond yn awr rhaid ychwanegu atyniad arall, sef y bwyd. Yn ôl arolwg yn ddiweddar mae bron i 70% o’r Sbaenwyr sy’n cymryd gwyliau o fewn y wlad yn ystyried ansawdd y bwyd wrth benderfynu ble i fynd. Ac mae Asturias yn un o’r ffefrynnau.

O brofiad personol gallaf ddweud bod fy nghymdogion yn cymryd bwyd o ddifri: wrth ei brynu, wrth ei goginio ac wrth ei fwyta. Rwy’n cofio eistedd ar drên yn cilwrando ar sgwrs y tu ôl imi ynglŷn â’r arfer o ddodi wynwns mewn tortilla. Bu dadlau brwd yn ôl ac ymlaen, a phan gododd y bobl i adael drois i edrych arnyn nhw: synnais wrth weld dau lanc yn eu harddegau.

Yn sgîl yr arolwg bydd llywodraeth Asturias a’r bwrdd twristiaeth yn dechrau ymgyrch i gynyddu nifer yr ymwelwyr drwy roi mwy o gyhoeddusrwydd i’r bwyd. Maen nhw wedi casglu manylion dathliadau bwyd lleol i gyd mewn un man, gydag erthyglau yn esbonio cynnwys a chefndir rhai o’r bwydydd traddodiadol. Bydd rhai. fel y draenog fôr, yn ddieithr. Ond i bobl Asturias danteithyn yw’r anifail bach ac mae pentref Huerres yn ei ddathlu ddiwedd mis Chwefror bob blwyddyn.

Dychmygwch 300 o bobl mewn pabell fawr, 2 ddiwrnod yn ôl ei gilydd, yn bwyta oricios neu erizos de mar – union yr un enw â draenog fôr. Maen nhw’n cael eu coginio mewn tortilla neu croqueta, neu fel hyn yn blaen, gyda digon o seidr lleol i fynd gyda nhw.

Dwi ddim yn siŵr a yw ymwelwyr o ganol Sbaen yn barod am rheiny, ond y gobaith yw y byddan nhw’n dod i Asturias yn amlach ac yn mynd i fwy o lefydd. Yn y pendraw, rhaid ymestyn y tymor ymwelwyr er mwyn sicrhau bod busnesau yn gallu cadw i fynd a chynnig swyddi parhaol i bobl ifanc.

Dim ond miliwn o drigolion sydd, mewn talaith hanner maint Cymru, ond mae gyda ni 8 bwyty seren Michelin yn ogystal â thraddodiad o farau a chaffis llai sy’n coginio pob dim eu hunain. Sylfaen gref, ond bydd angen ymgyrch i gael amaethwyr i gynhyrchu mwy o lysiau, ffrwythau a chig yn lleol hefyd.

 

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ionawr 25, 2018

Torri Coed a Throi Tir

Mae’r tocio drosodd am flwyddyn arall.

Chwech olewydd, un caci (persimon), dau ddwsin o goed afalau, y gellyg a’r ceirios a’r eirin a’r clesin, i gyd yn sefyll yn daclus yn eu lle. Bydd rhaid penderfynu sut i drin y coed cyll, oedd yno pan brynwyd y cae ac sydd heb eu tocio ers blynyddoedd lawer. Ym mis Mai bydd rhaid dechrau ar y coed sitrig, ond mae digon o amser tan hynny. Ac mae’r pinwydd a’r coed cnau Ffrengig yn iawn heb driniaeth.

Ar ôl y tocio, buom ni’n clirio mieri a mân goedach (llawrwydd ac ynn gan amlaf) sydd wedi hunanhau o gwmpas y rhan greigiog – ac yn rhai o’r gwelyau blodau. Mae tomen y coelcerth yn dalach na fi.

Diolch byth cawsom ni wythnos o dywydd twym a sych; heb hynny fyddem ni ddim wedi gallu gwneud hanner cymaint.

Draw yn y cae mae rhan eithaf mawr, rhyw 5x10m, wedi ei throi, a’r pys a mwy o ffa llydan wedi eu plannu. Mae rhain yn cael egino yn y gegin rhwng tudalenni papur newydd wedi eu gwlychu, dechrau da sydd hefyd yn golygu bod llai yn cael eu bwyta gan lygod.

Ac yng nghanol hyn i gyd roedd fiesta gaeaf y pentre, San Anton, oedd yn golygu gwisgo lan yn draddodiadol a cherdded gyda’r menywod eraill mewn gorymdaith. Lot o hwyl achos mae teuluoedd sy’n byw yn y ddinas yn dod am y penwythnos, a dawnsio tan dri o’r gloch y bore.

Bore ma es i lan i dŷ cymdogion i hôl orennau chwerw> mae’n dymor marmalêd!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ionawr 10, 2018

Mis Ionawr oer a gwlyb

Byddaf yn darllen y colofnau cyngor i arddwyr yn y wasg Seisnig a Chymreig, ac yn chwerthin yn dawel. Amser i wneud cynlluniau, amser i lanhau a chywiro offer, amser i freuddwydio…..

Yma ar arfordir dwyreiniol Asturias nid oes seibiant. Dyw pethau ddim yn tyfu mor gyflym, ond tyfu maen nhw. Pan es i heibio’r margaritas piws y prynhawn yma wnes i geisio dechrau tocio, ond maen nhw llawn blodau! A gyda’r glaw a gawsom ni’r dyddiau diwethaf does fawr o bwynt gweithio ar y coed ffrwythau. Wnawn ni aros a gobeithio daw haul ar fryncyn cyn diwedd y mis. Mae digon i’w tocio.

Fyddwn ni ddim yn dechrau ar y coed sitrig tan fis Msi, ond mae’r coed afalau, gellyg, eirin, a chlesin – rhyw ddau ddwsin i gyd – angen triniaeth, heb sôn am yr olewydd.

Ac wedyn mae gyda ni coed cyll yn ffinio’r cae, a choed llawrwydd di-ri. Ac wedyn mae’r deri bytholwyrdd, ond dŷn ni ddim yn cael cyffwrdd â rheina. Rhaid cael trwydded, a rhywun trwyddedig i ddod i docio. Maen nhw’n cael statws arbennig achos eu bod yn weddillion coedwigoedd Mediteranaidd oedd unwaith yn tyfu yma. Ond yn yr ardal hon, maen nhw bron â dod yn bla.

Un peth oedd rhaid ei wneud yn syth wedi troi’r Calan oedd clirio’r ffos rhwng y cae a’r heol. Mae arwynebedd yr heol wedi ei niweidio gan y loriau trymion oedd yn mynd a dod pan oedd tŷ mawr newydd yn cael ei adeiladu, a’r dŵr a’r dail yn helpu chwyn i dyfu ynddi. Gwaith 3 prynhawn, a’r chwyn a’r dail i gyd wedi mynd i’r domen gompost, felly ar ein hennill y ddwy ffordd.

Ond nid lladd a thorri yw popeth. Mae garlleg a ffa llydan yn edrych yn dda yn barod, a bydd y tato cyntaf yn mynd i fewn yn fuan. Amser i hoe fach nawr!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Rhagfyr 17, 2017

y Corpws

Cofnod yn bennaf i bob un sydd wedi gadael sylw dros y blynyddoedd.

Bydd testun y blog yn cael ei gynnwys yn y Corpws Cenedlaethol Cymraeg Cyfoes. Mae’r Corpws yn ‘gasgliad o ddata iaith lafar, ysgrifenedig ac electronig, sy’n rhoi ‘cliplun’ o’r iaith fel mae’n cael ei defnyddio mewn sefyllfaoedd ‘go iawn’.

Bydd popeth yn cael ei anonymeiddio achos diben y peth yw creu adnodd geiriau nid gweld pwy sy’n dweud beth.

Diolch am bob sylw, a chroeso i’r rhai sydd heb eu llunio eto!

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Rhagfyr 7, 2017

O´r Ardd: Gaeafu

Paratoi ar gyfer y gaeaf oedd gwaith mawr yr wythnos hon. Wedi dweud hynny, y darn mwyaf annisgwyl oedd casglu’r tomatos diwethaf! Dydyn nhw ddim yn goch, ond i gyd yn felyn-oren a byddant yn aeddfedu yn y gegin, efallai gyda chymorth banana.

Gaeafgysgu mae’r planhigion parhaol. Mae’r merllys (asparagws) wedi marw ers sbel o ran tyfiant glas, ond o dan y pridd mae’r gwreiddiau’n aros dyddiau mwynach y gwanwyn. Mae’r rhesi, 6 ohonynt, wedi cael eu chwynnu, gorchudd o gompost cartref, ac yna gwair i’w cadw’n gynnes.

Mae’r mefus wedi ei chael yn well fyth. Prynwyd beilen o wellt iddyn nhw am €1.50, felly straw berries go iawn ydyn nhw nawr.

Codwyd dalias y cae a bydd rhaid eu cadw yn y sied tan y gwanwyn; mae’r tato dan do ers amser a’r ffa yn dal i hongian achos diffyg amser i’w hagor eto. Ac….anadlu.

Barod am y gwaetha felly. Ond gobeithio bydd y gaeaf hwn yr un mor fwyn â llynedd

Older Posts »

Categorïau