Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Medi 8, 2016

Cloddio Hanes y Cymoedd

Mae Asturias yn fach. Awr yn y car o fan hyn ar yr arfordir i ganol y mynyddoedd. Awr hefyd i gyrraedd cymoedd glofaol canol y dalaith. Yr wythnos hon buom ni ar drip gyda chyfeillion, taith i ardal sy´n gofyn ei chymharu ag ardal maes glo Cymru.

p1190756_1024

Darnau o hanes yw´r tyrrau hyn i bron pawb. Dyma castillete Pwll San Luís, yng nghwm Samuño, sydd erbyn heddiw yn amgueddfa. Er mwyn ei gyrraedd, roeddem ni wedi pasio sawl tref a phentref fu unwaith – a than yn ddiweddar – yn dibynnu ar y pyllau glo i ennill eu bywoliaeth. Pentrefi sydd erbyn hyn yn llawn siopau wedi cau. Un peth sydd yn wahanol yw taw fflatiau sydd yma gan fwyaf; dyna draddodiad trefol Sbaen yn enwedig yn yr 20fed ganrif pan ddechreuodd y diwydiant glo o ddifri.

thumb_p1190759-version-2_1024

logo La Nueva

Mae Pwll San Luis ym mhentref La Nueva (Y Newydd), sy’n enw hefyd ar y cwmni oedd biau’r cadwyn o byllau yr ochr yma i’r cwm. Bu cloddio drifft ar y safle ers 1904, ond ym 1930 yr agorwyd y pwll. Tyfodd y pentref i fod yn gartref i 3000 o bobl, gyda llyfrgell a theatr. Yn ei hanterth roedd 6000 o lowyr ar lyfrau La Nueva, ond fe gaeodd y cwbl yn 2001.

Mewn trên y cyraeddasom ni’r pwll. Yn ystod bywyd gweithiol y cwmni, glo a gariwyd ar hyd y lein o La Nueva i Cadaviu yn nes i lawr y cwm, ond mae’r Ecomuseo wedi cael tren newydd o faint cyffelyb (bach) sy’n cario twristiaid lan drwy’r coed ac yna drwy’r twnel, gyda chymysgedd o synau’r pwll yn chwarae o’n cwmpas: metal ar graig, motor, glo’n cael ei arllwys i dram, caneri.

Wedi cyrraedd yr awyr agored eto, fe’n tywyswyd o gwmpas neuadd y peiriannau mawr, y tŷ newid, a’r tŷ lamp.

thumb_p1190762-version-2_1024

Rhai o docynnau’r sifft olaf yw’r rhain, y fichas oedd yn dangos pwy oedd wedi dod i mewn i’r gwaith a phwy oedd heb ddod lan o’r pwll.

Roedd yr holl beth yn ddiddorol. Byddwn i wedi hoffi cael mwy o hanes y gymuned, gan gofio mai yma yn y cymoedd y dechreuodd nid yn unig Chwyldro Asturias ym 1934 ond Streic Fawr 1962 yn erbyn Franco. A byddaf yn awgrymu i’r amgueddfa eu bod yn rhoi llawer mwy o hanes neu o ddolenni tebyg, ar eu gwefan.

 

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Awst 30, 2016

3 chynnig i gallego?

Heddiw bydd aelodau senedd Sbaen yn cyfarfod i bleidleisio dros brif weinidog newydd. Nhw yw’r rhai a etholwyd ym mis Mehefin, ar ôl i’r ymgais cyntaf fethu.  Bryd hynny doedd gan y PP geidwadol ddim digon o seddi, a’r PSOE chwith-ganol ddim digon o galon i ddod i gytundeb â phlaid wrth-llymder Podemos a’r pleidiau annibyniaeth yng Nghatalwnia a Gwlad y Basg.

Y tro yma mae’r prif weinidog dros dro, Mariano Rajoy, wedi llwyddo i gael cytundeb gyda Ciudadanos, plaid sy’n ei rhoi ei hunan yn safle ‘canolog’ tebyg i’r Rhyddfrydwyr ond sydd hefyd yn chwyrn yn erbyn annibyniaeth ‘ rhwygo Sbaen’. Ond does dal ddim digon o seddi ganddo – onibai bod y PSOE yn dewis atal eu pleidlais.

Hyd yma mae arweinydd y PSOE Pedro Sánchez wedi bod yn dweud yn gadarn taw pleidleisio yn erbyn Rajoy y gwnân nhw, heddiw ac yn yr ail bleidlais ddydd Gwener, pan fydd mwyafrif syml yn ddigon. Mae’r problemau sy’n ei gadw fe rhag gytuno ag Unidos Podemos yr un ag o’r blaen: digon o geffylau blaen yn ei blaid ei hunan sydd yn erbyn annibyniaeth, a’r ddadl ffederaliaeth heb ei wneud.

A dyma lle mae craidd y mater: yn ôl y polau dyw barn yr etholwyr ddim wedi newid llawer ers mis Tachwedd diwethaf: eu hanner nhw mwy neu lai o blaid y status quo, yr hanner arall eisiau gweld newidiadau, boed y rheiny’n rhai mawr neu’n fân. Onid dyma’r amser, y cyfle, i’r bleidiau’r newid/newydd gydweithio er mwyn gwella bywydau’r bobl?

Mae economi Sbaen yn well nag y buodd e, ond dyw hynny ddim yn dweud llawer. Mae angen buddsoddi mawr yn isadeiledd trafnidiaeth, rhwydweithiau cyfathrebu, ac ynni. Does posib dechrau ar y pethau hyn heb lywodraeth, a phrysur agosau mae’r dyddiad pan fydd angen cyllideb newydd er mwyn gweithredu o gwbl.

Os na chaiff Rajoy, y dyn o Galisia, ei ethol ddydd Gwener, bydd rhaid cael trydydd etholiad, a hynny ar ôl yr amserlen ar y 25ain o Ragfyr.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Awst 9, 2016

Bant i Bilbo

Neges yw´r cofnod hwn i’r sawl sydd heb ymweld â dinas Bilbo (Bilbao) – cer!

Fues i erioed yno 30 mlynedd yn ôl pan oedd yr afon yn ffiaidd o frwnt a hen ffatrioedd yn araf adfeilio ar hyd ei glannau. Ond ers agor Oriel Guggenheim ym 1997, mae pethau wedi gwella’n aruthrol, medd ein cyfeillion sy’n cofio’r gorffennol. Gerddi, a thrên tram gyda glaswellt net ar hyd y trac. Y Plaza Nueva yn y Casco Viejo (y Sgwâr Newydd yn yr Hen Ganoldre) wedi ei hadnewyddu ac yn llawn barau tapas, pob un yn cynnig bwydydd bach diddorol, a phob yn yn gwerthu txacolí, gwin gwyn ffres Gwlad y Basg.

I’r Guggenheim gyntaf: ar ddiwrnod pan oedd thermomedau’r stryd yn dangos 30°, roedd aerdymheru’r adeilad titaniwm enwog yn bleser o’r mwyaf. Ar ben hynny, roedd pawb wedi heidio at y traeth:

P1190682_1024

dyma ran fach o waith enfawr Andy Warhol ‘Cysgodion’ – yr unig neuadd lle roedd caniatad tynnu lluniau. Mae pob un o’r rhain bron i 2f o uchder a 1.3 ar draws. Cymaint o le a neb o fy mlaen i! Y ddwy arddangosfa dros dro arall ar hyn o bryd yw Louise Bourgeois (y corryn enfawr) sydd yn ailweithio dro ar ôl tro ei phlentyndod a’r syniad o fyw mewn cawell. Ac yna Paris – detholiad o waith yr artistiaid oedd yn gweithio yno rhwng 1900-1945. Adnabyddus a rhai newydd imi.

Ar ôl blasu byrbrydau’r Plaza Nueva, cerdded i’r Alhondiga, hen warws win wedi ei throi’n ganolfan diwylliant. Lan i’r teras am txacolií bach olaf, a golygfa o rai o adeiladau canol Bilbo, yr hen (C19eg, mawreddog, fel Caerdydd neu Fanceinion) a’r newydd sydd yn cynnal synnwyr tebyg o faint a phwysigrwydd.

P1190693_1024

Un o ragoriaethu’r Alhondiga yw pileri’r llawr gwaelod

P1190688_102443 ohonyn nhw, i gyd yn wahanol, wedi eu haddurno â marmol, brics, efydd, pren, neu seramig. Wir werth ei weld.

 

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 31, 2016

Cinio, cinio, cinio

Tri pheth sy’n denu ymwelwyr i Asturias: y traethau, y mynyddoedd, a’r bwyd. Yn ystod yr haf bydd ein cyfeillion – a ninnau – yn paratoi bwyd ac yn gwahodd 12, hyd at 20, i giniawa. Cinio canol dydd, gan ein bod ni yn Sbaen. Cinio 4 o’r gloch, mewn gwirionedd, erbyn bod pawb wedi cyrraedd ar ôl llyncu culín neu ragor o seidr.

Heddiw oedd y trydydd mewn wythnos! ond pwrpas y cofnod hwn yw sôn am yr un wnaethom ni ddydd Mercher. Y gŵr oedd y prif gogydd, a’r prif gwrs oedd pysgod. Ysbinbysg fydd rhai’n ei alw, neu ddraenog y môr. Yn Sbaeneg, lubina. Fel yng Nghymru, mae’r rhai sy’n cael eu gwerthu fel arfer yn llai o lawer na phan oeddwn i’n gweini bwyd flynyddoedd maith yn ôl. Er mwyn cael un fyddai’n ddigon i 12, rhaid archebu o flaen llaw.

Siop bysgod Gutierrez wrth y bont yn Ribadesella

20160730_075847

a lwyddodd i gael ysbinbysgodyn o bron i 5kg inni. Bu’n rhaid inni aros ychydig y bore hwnnw, achos roedd y pysgodyn yn dal i fod wrth y cei, ond yn y man cyrhaeddodd llanc ar gefn beic gydag ef yn saff ei ei fasged.

Dyma fwydlen y diwrnod: darnau bach o jamon iberico a chorizo (gyda bara wrth gwrs), wedyn gazpacho (nid ein tomatos ni eto, ond rhai lleol a ges i am €1/kg yn y farchnad, wedyn salad dail, ac yna’r pysgodyn, gyda thato ac ysbigoglys a moron i gyd o’r lluarth.

P1190663_1024

Wedi gorchuddio’r pysgodyn â briwsion bara (migas yn Sbaeneg) gyda menyn a chroen lemwn, ei bobi am 45 munud (diolch @JonesPadrig am y cymorth ar yr amseru). Gwnes i saws o stoc y pen gyda gwin gwyn a bara lawr. Diflannodd mewn dim o amser, ond roedd yn ddigon.

Ar ôl hynny, caws Gamoneu, fy hoff gaws o holl rai Asturias. Caws o laeth gwartheg, geifr a defaid wedi eu cymysgu, sydd o hyd yn cael ei gynhyrchu yn ambell i ‘hafod’ yn y Picos de Europa yn ogystal ag ym mhentref Gamonedo. Ac wedyn, hufen iâ cartef o guindas (ceirios gwyllt) wedi eu cadw mewn gwirod am flwyddyn. Ac wedyn, ffrwyth bach y physalis wedi eu gorchuddio â siocled gyda’r coffi. Na gyd.

Nid cystadleuaeth yw hyn. Dim ond pobl sy’n hoff o fwyd a diod yn arddangos eu crefft a’u dileit.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 21, 2016

Diwrnod o Haf

Mae’n 6 o’r gloch y bore, a’r brain yn dechrau anesmwytho yn y coed gerllaw. Clywaf geiliog drws nesaf yn clochdar i gyfarch ei ddiwrnod newydd. Ac yma yn y tŷ mae’n dal yn boeth, a minnau’n ffaelu cysgu.

Dim ond haenen denau o wlith sydd wedi bod y ddeuddydd diwethaf, a rhaid dwrhau’r planhigion ifanc a’r blodau. Ond heddiw mae’r awyr yn gymylog, ac anodd dweud lle mae golau lleuad lawn yn y gorllewin yn cymysgu â golau’r wawr yn y dwyrain.

‘Día de playa’ yw’r enw fan hyn. Diwrnod lle nad oes modd gweithio yn y cae a gwell ei throi hi am y traeth a chael ein hadnewyddu gan ffresni’r dŵr.

P1190647_1024

Gwell fyth yw bod y llwybr tuag at y traeth yn dilyn yr afon. Mae cerdded o dan y coed yn bleser ynddoi’i hun, a hyd yn oed amser cinio roedd lleithder i’w deimlo ar furiau’r hen felin ac ar fôn coeden. Yn y llun, yr heulwen yn goleuo’r afon a gwas y neidr. Ychydig iawn o afon sydd, ond bydd hynny’n newid ar unwaith pan ddaw’r glaw nesaf, achos afon gwta iawn yw hi.

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 5, 2016

O’r Gegin: Brechdan

Bydd y dilynwyr cyson yn gwybod bod fy syniadau am beth i baratoi i ginio yn dibynnu gymaint ar beth sydd dros ben yn yr ardd neu’r stordy ag unrhyw beth arall. Ar hyn o bryd, ffa. Ffa mawr gwyn Asturias, fabes, prif gynhwysyn y fabada.

Ond maen nhw hefyd yn cydorwedd yn dda iawn gyda physgod, ac yn yr achos hwn, tiwna o dun. Brechdan stordy yw e, ond hefyd yn perthyn i draddodiad Eidalaidd y salad tonno e fagioli.

*Angen dechrau’r diwrnod cynt drwy socan y ffa*

Bydd angen:

tun 200g tiwna mewn olew olewydd, 200g ffa mawr gwyn wedi’u sychu neu 400 o dun, wynwnsen fach goch neu hanner un fwy, olew olewydd, sudd lemwn, halen,  pimentón (llwch pupur wedi’i sychu) poeth.

Torri’r wynwnsen yn fân a’i dodi mewn dŵr oer am awr.

Berwi’r ffa gyda llwyaid fach o beicarb. Y tric er mwyn cael ffa meddal cyfan yw peidio â’u gadael i ferwi’n rhy wyllt, ond gan ein bod yn mynd i weithio piwri heddiw, sdim eisiau becso.

Golchi’r ffa mewn dŵr oer, a’u stwnsio. Rhidyllu’r wynwnsen a’i hychwanegu. Ychwanegu 2 lwyaid bord o olew, cymysgu’n dda, a blasu. Un llwyaid te o sudd lemwn, a blasu. Hanner llwyaid te o pimentón, a blasu. (Os nag wyt ti’n hoff o flasau poeth, gelli ddefnyddio pupur du cyffredin.)

Tynnu’r tiwna o’r tun a’u stwnsio gyda fforc.

Torri tafell o fara, lledu’r piwri ffa ac yna’r tiwna, tafell arall a dyna ni. Fel arfer bydda’i’n ei fwyta gyda salad bach o domatos ac olewyddion, ond fe allet ti hefyd dodi rheina yn y brechdan.

Dim llun tan y tro nesaf y byddaf yn ei baratoi!

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 27, 2016

Dim byd eto

Ga’i ymddiheuro i unrhyw un sydd yn chwilio am newyddion ar etholiad Sbaen. Rwy’n teithio’n ddiwifi heddiw felly’n methu dilyn y stori. Ond fe ddaw rhywbeth cyn bo hir

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 24, 2016

Dihuno

(Dyma’r ail gynnig ar bosto blog heddiw: aeth rhywbeth o’i le wrth geisio cyhoeddi’r cyntaf.)

Dihuno heddiw fel petawn i mewn gwlad estron. Mewn gwlad lle roedd cymaint o’m cydwladwyr wedi llyncu celwyddau fesul llwyaid cyn torri croes ar y papur pleidleisio.

Ga’i ddweud yn blaen: dydw i ddim yn credu bod yr Undeb Ewropeaidd yn berffaith. I’r gwrthwyneb, mae angen adnewyddu sylfaenol arni. Ond rwyf i yn credu ei bod yn bwysig, ac y bydd Cymru a chenhedloedd eraill Ynysoedd Prydain ar eu colled o’i gadael. Problemau byd-eang sy’n ein gwynebu. Bu llawer o sôn unwaith am sut nad oedd posib cael sosialaeth o fewn ffiniau gwladwriaeth unigol. Erbyn hyn mae’r un peth yn wir am drechu tlodi ac annhegwch, ymgodymu â newid hinsawdd, hawliau merched, hawliau gweithwyr – yn wir, hawliau pawb sydd ddim yn ŵr gwyn strêt cyfoethog.

Wrth gwrs y bydd yn bosib cynnal trafodaethau ar bob un o’r rheiny heb fod yn aelod o’r UE, ond dechrau o’r dechrau bob tro, yn lle cael grŵp o bartneriaid gyda chi.

Mae arnaf ofn y gwelwn ni gyflogau’n disgyn, oriau’n cynyddu, llai o wyliau, llai o bensiwn a llai o gymorth cymdeithasol. Model gogledd America, mewn geiriau eraill. Fydd cael gwared o bobl ifainc gwledydd yr UE ddim yn golygu bod miloedd o swyddi ar gael i bobl ddiwaith y cymoedd – heblaw eu bod nhw am weini, er enghraifft, mewn cafės Siapaneaidd yn Llundain, palu tato, neu wrth gwrs ofalu am hen bobl.

Dyw gadael yr UE felly, ddim yn mynd i ddatrys problemau, nid ar lefel stepen drws nac ar raddfa byd-eang. Cawn weld pa rai newydd fydd yn cael eu creu

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mehefin 19, 2016

Gyda’n Gilydd y Gallwn

Yfory, 20fed Mehefin, bydd hi’n chwe mis ers etholiad Sbaen. Ddydd Sul, 26ain, daw un arall. Roedd y canlyniad ym mis Rhagfyr mor agored o ran y bedair prif blaid na fu’n bosib ffurfio llywodraeth: nid gan blaid unigol, nid gan glymblaid, nid hyd yn oed drwy gytuno i gydweithio ar fesurau ariannol.

Oherwydd hynny, mae’r cyn-brif weinidog, y ceidwadwr Mariano Rajoy (PP), wedi aros yn ei swydd – ond heb y gallu i wneud polisiau newydd. Dyma sut y mae pethau wedi newid yn ôl yr arolwg barn diweddaraf . Mae’r graffeg yn dangos y byddai’r ddwy blaid fawr hanesyddol, y PP a’r PSOE, ar eu colled o ran seddi yn y senedd newydd. Byddai Unidos Podemos, cyfuniad o Podemos, y blaid a anwyd ym mudiad yr Indignados ac sy’n gwrthwynebu polisiau llymder, ac IU, sydd ei hunan yn gyfuniad o Gomiwnyddion a Gwyrddion, ar ei hennill gyda 22 o seddi ychwanegol.

Dau beth pwysig ar y chwith: mae Unidos Podemos ar y blaen, gyda 93 o seddi i 82 gan y PSOE (tebyg i’r Blaid Lafur). Nhw felly fyddai’n cael cyfle i ffurfio llywodraeth petai’r PP, sydd yn ôl y pôl yn dal gyda fwy o seddi na neb arall, yn methu. A phetai UP a’r PSOE yn dod at ei gilydd, fe fydden nhw ond un yn brin o fwyafrif heb droi at y pleidiau llai, ac yn arbennig felly at y cenedlaetholwyr Catalan a Basg. Ac mae hynny’n bwysig achos dyna’r brif reswm dros fethiant y PSOE i ddod i gytundeb â Podemos y tro diwethaf. Mae barwniaid rhanbarthol y PSOE yn gryf yn erbyn caniatau annibyniaeth ‘chwalu Sbaen’ fel y dwedan nhw.

Y tro diwethaf hefyd, dewis arweinydd y PSOE oedd cael cytundeb yn gyntaf gyda Ciudadanos, plaid dde-canol sydd hefyd yn gwrthwynebu mudiadau annibyniaeth. Mae C’s wedi colli peth cefnogaeth ond yn dal gyda’r un nifer o seddi yn ôl yr arolwg. Ond fyddai arweinwyr Unidos Podemos ddim yn debyg o godi’r ffôn i drafod cydweithio gyda nhw.

Sdim byd wedi newid – ac eto mae llawer wedi newid. Fe allai nos Sul nesaf fod yn ddiddorol iawn, a’r dyddiau wedyn yn fwy fyth. Ystyr Unidos Podemos, gyda llaw, yw ‘Gyda’n Gilydd y Gallwn’. Rwyf i wedi dweud hyn o’r blaen, ond yr unig ffordd i’r chwith lywodraethu yn Sbaen yw i bawb weithio gyda’i gilydd ar yr hyn sydd ganddynt yn gyffredin. Ac fe fyddai llywodraeth o’r chwith yn debycach o werthfawrogi hawl y Catalaniaid a’r Basgwyr i gynnal refferendwm.

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mai 31, 2016

O’r Lluarth: Codlysiau

Rydym ni wedi bod yn bwyta pŷs o’r cae, a ffa llydan hefyd, ers bron i bythefnos.

P1190467_1024

Pŷs crwn ydyn nhw, coden ifanc anaeddfed yw hon, a’r ffa llydan sydd i’w gweld yn y cefndir. Bydda’i’n mynd ar hyd y rhesi bob dydd yn pigo digon i swper, felly daw mwy.

P1190468_1024

Ac wrth droi ffordd arall gyda’r camera, dyma’r ffa hwyr. Maen nhw i gyd yn edrych yn debyg iawn i’w gilydd ar hyn o bryd, ond yma mae fabes, y ffa mawr gwyn; y borlotti o’r Eidal; verdinas, rhai bach gwyrdd sy’n debyg i flageolets;  negritos, rhai bach duon sy’n llai fyth, a ffa Ffrengig i’w bwyta’n gyfan.

Dros yr haf bydd angen dwrhau a chwynnu, a gwylio rhag y pulgon,  y clêr duon sy’n bla ar y dail ifainc. Eleni mae nifer o gapanau cornicyll gyda ni a’r bwriad yw plannu rheiny – eu haberthu nhw mewn gwirionedd – ar ddiwedd y rhesi. Y gobaith yw y bydd yn well gan y clêr duon y blodyn na’r llysiau.

 

Older Posts »

Categorïau