Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 24, 2015

O’r Berllan: Arbrofion Lu

Rwyf i wedi bod yn esgeuluso’r blog yn diweddar. Yr hindda sydd wedi ein galluogi i weithio bob awr yn y lluarth, a chymdogion wedi bod wrthi’n trefnu digwyddiadau gyda’r nos!
Ond rwyf i wedi bod yn tynnu lluniau o’r gwaith, felly dyma rai o’r uchafbwyntiau.

P1180380

Un o’r ddwy goeden pîn yw hon, o’r diwedd yn ei lle priodol yn y cae newydd. Pinus pinea yw ei henw Lladin, a’r gobaith yw y bydd o fewn ychydig o flynyddoedd yn dwyn cnau pîn, yn awr eu bod nhw wedi mynd mor ddrud i’w prynu. Mae dros ei 3m o uchder yn barod, ond dyw hynny’n ddim: bydd coeden aeddfed yn cyrraedd 20m o daldra a 12m o led. Sgwn i a welaf y pinwydd yn tyfu mor dal?

P1180439

A dyma’r ddwy nesaf! Coeden almwns a ges i gan gyfeilles, a choeden leim (wedi suddo i’r pridd yn ei phot, achos bydd yn cael ei symud i ardd y coed sitrig pan fydd y tir wedi ei baratoi.) Rydym ni wedi arbrofi gyda choeden almwns o’r blaen, ond mewn man llawer llai cysgodol, a bu farw ar ôl dwy flynedd. Fan hyn, mae rhwng y graig, y wal, ffigysbren enfawr a thŷ gwydr, ond yn gwynebu’r de ac yn cael digon o haul. Dim esgus felly!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 8, 2015

O’r Gegin: Cegddu Saws Bara Lawr

Un o’m hoff bysgod yw’r cegddu – sy’n beth da, achos mae’n boblogaidd iawn fan hyn yn Asturias a wastad ar y fan pan fydd y dyn pysgod yn galw fore dydd Mawrth. Y ffordd draddodiadol yw coginio’r cegddu – yn stecen, neu rodajas –  mewn ffrimpan gyda digon o olew,  gwin, stoc, cregyn bylchog a phersli.

Roeddwn i fel arfer yn dechrau drwy edrych ar beth oedd gyda fi. Yn y rhewgell, 400ml o stoc pysgod (maelgi, i fod yn fanwl, wedi ei wneud mewn seidr cartref), Ac yn yr oergell, twbed o fara lawr wedi dod yr holl ffordd o farchnad Caerfyrddin. Dim cregyn bylchog. A dyma beth wnes i.

Cynhwysion y Saws:

6 sialotsen, llwyaid fach o flawd, llwyaid ychydig yn fwy o olew. Y stoc a’r bara lawr.

Torri’r sialots yn fân, a’u ffrio’n araf yn yr olew nes eu bod yn feddal. Ychwanegu’r blawd, a’u droi. Ychwanegu’r stoc, dod â’r cwbl i bwynt berwi a’u adael ar dân isel i leihau rywfaint. Ychwanegu’r bara lawr (rhyw 200g oedd yn y twb). Troi eto.

Golchi’r pysgod a’u sychu’n net. Gwresogi llwyaid arall o olew  mewn ffrimpan digon o faint i ddal y stêcs wrth ymyl ei gilydd. Ar dân canolig, ffrio nhw am ryw 2 funud bob ochr, ac yna ychwanegu’r saws o’u hamgylch, nes ei fod yn cyrraedd lefel y pysgod ond heb eu gorchuddio. 5-7 munud ar un ochr, ychydig yn llai ar y llall, eto ar dân canol/isel fel na fydd y saws yn berwi gormod. A dyna fe.

P1180356

Joiwch.

Rysait arall ar gyfer cegddu fan hyn .

A chwestiwn: ai bara lawr yw’r enw iawn cyn ei gymysgu â’r blawd ceirch? Neu ‘lawr’ yw e’nsyml?  Bara lawr imi am y ddau, ond amheuaeth wedi dechrau.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 5, 2015

O’r Berllan: Eirin Gwlanog

Does dim coeden eirinen wlanog gyda ni, ond aros funud imi gael esbonio. Bydd rhai’n cofio fy mod i wedi bod yn ceisio arbed y nectarina (sy’n perthyn i deulu’r eirin gwlanog) rhag y pla sydd wedi distrywop’r dail a’r ffrwyth. Ddeufis yn ôl, cafodd y goeden carped o ludw coed tân o’i hamgylch.

P1180347

Ac yn wir mae yn edrych yn well. Mae mwy o flodau nag a welais i ers blynyddoedd a’r dail hyd yn hyn yn las ac yn llyfn. Hwre!

Aelod arall o’r teulu yw’r piesco, neu priesgu fel mae’n cael ei ynganu ffor hyn. Mae hon yn dwyn ffrwyth tebyg iawn i eirin gwlanog ond llawer yn llai. Mae’n tyfu ar ochr heol, neu mewn llecyn caregog, ac mae’r blodau’r un mor bert.

P1180351 - Version 2

Mae’r brocoli piws yn dod i’r ford bron bob dydd yn awr, a’r ffa llydan o fewn dyddiau o fod yn barod. Ond mae rhyw wynt oer cas wedi codi o rywle, gobeithio na fydd yn cael gormod o effaith arnyn nhw. Mae’n cymydog hael ni wedi aredig y cae newydd, felly yr wythnos nesaf bydd plannu mawr: tato a ffa.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 27, 2015

O’r Ardd: Blodau Cynnar

Maen nhw’n dweud taw heddiw fydd diwrnod olaf yr oerfel a’r glaw – am sbel, yn achos y glaw, ond am fisoedd yn achos yr oerfel. Rwy’n edrych ymlaen at gadw’r welis yn lle eu gwisgo nhw bob dydd. Ac o’r diwedd mae’r coed ffrwythau’n mentro agor ambell i flodyn cynnar.

IMG_0424

Y coed eirin sy’n gyntaf, fel bob blwyddyn. Ryw pythefnos ar ei hôl hi eleni. Cojones del Fraile yw enw’r math hwn o eirin ar lafar: Cerrig y Mynach. Maen nhw’n fawr ac yn goch ac yn grwn.

IMG_0428

A dyma’r eirinen wyllt yn y gwrych. Mae ffrwyth hon yn fach ac yn felyn, yn rhy sur i’w bwyta’n amrwd ond yn gwneud cyffaith da.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 19, 2015

Tymor Egino

Mae’r tywydd wedi ein cadw ni rhag y lluarth, a phethau eraill wedi’m cadw i rhag y blog. Ond mae pethau’n dechrau symud. Neu godi yn hytrach, o’u compost.

P1180333

Rhai o’r cannoedd o flychau sydd gyda ni o gwmpas y tŷ – sawl math o domato, corbwmpenni, a chennin.

P1180334

Tomatos eto fyth, a wynwns ‘melys’ ar gyfer salad. Dulce de Fuentes yw’r enw, a dyma’r tro cyntaf inni ei dyfu. Byddwn ni drwy’r amser yn arbrofi gyda tomatos, oherwydd problem y llosgi, neu’r blight.

Gyda dyfodiad swyddogol y gwanwyn ddydd Sadwrn, edrych ymlaen yn fawr at arddio yn yr ardd, yn lle yn yr ystafell sbâr.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mawrth 9, 2015

O’r Gegin: Torth Surdoes

Wedi cael blas ar fara surdoes yn nhŷ cyfaill, penderfynais i fynd ati i bobi. Roedd y broses yn ddigon hawdd, ond rhaid meddwl amdano fe mewn da bryd, oherwydd:

yn gyntaf, mae angen toes cychwyn. Mae hyn yn cymryd 5-7 diwrnod. Jar Kilner wnes i ddefnyddio, maint 1.5l, roedd hynny’n rhoi digon o le i’r awyr uwchben y cymysgedd wrth fynd ymlaen. Dechrau gyda 75g o flawd cyfan a 75 ml o ddŵr tymheredd gwaed (mae can yn iawn ar gyfer y dorth, ond rhaid wrth flawd cyfan i ddechrau). Cymysgu’n dda, a chau’r jar tan fory. Cadw fe yn y gegin neu mewn man twym. Gwneud yr un peth am 5 diwrnod nes bod y cymysgedd yn dechrau byrlymu’n dawel. Mae’r burum naturiol yn fyw!

surdoes cychwyn

surdoes cychwyn

Yn y llun, beth oedd ar ôl wedi’r cam nesaf. Byddaf i nawr yn ychwanegu at hwn eto nes bod digon gyda fi i bobi torth arall.

yn ail, cymryd 150g o’r toes cychwyn mewn powlen fawr, ac ychwanegu 250g o flawd pobi – sdim ots pa liw – a 275ml o ddŵr tymheredd gwaed neu ychydig yn is.  Cymysgu’n dda, cau’r bowlen â ffilm a’i gadael dros nos. Erbyn y bore bydd y cwbwl yn fyw, yn drwch o eples.

yn drydydd, ychwanegu at y sbwng 300g o flawd pobi, 10g o halen môr a 15ml o olew olewydd. Cymysgu â llwy, ac yna troi’r cwbl ar faen neu arwynebedd arall sy’n llyfn ac yn lân iawn, gydag ychydig o flawd wedi taenu arni.. Dodi’r cloc o dy flaen, a thylino am 10 munud. Amser hir ond therapi bendigedig os oes rhywun wedi dy bechu di. Dodi’r toes, fydd yn dal yn glynu at dy fysedd, mewn powlen lân sydd wedi ei thrin â llwyaid fach o olew. Troi’r toes yn yr olew.

sbwng surdoes

surdoes

Mae surdoes yn codi’n araf, a sdim ots os bydd e yn y bowlen am ddiwrnod cyfan os nag oes amser gyda ti ar gyfer y cam nesaf. Bydd e wedi dyblu ei faint, ond nawr

yn bedwerydd, rhaid ei ddymchwel, yn llythrennol cnocio’r awyr mâs o’r toes. Os yw e fwy neu lai ar ffurf sgwâr, troi’r corneli i fewn, a throi e drosodd, fel bod gyda ti siap crwn. Gadael hwn i brofi (codi) am dair awr nes bydd wedi dyblu ei faint eto. Y tro yma, mae angen powlen llai dwfn, a rhoi lliain ynddi, a thipyn o flawd ar y lliain, a’r toes gyda’r corneli i’w gweld ar y top.. Rhoi’r cwbl y tu fewn i fag plastig glân.

Yn bumed, y pobi! Cael y ffwrn i 250C, a rhoi tun neu badell o ddŵr berw yn y gwaelod. 5 munud i fynd, dodi clawr pobi i fewm i dwymo. Tynnu hwnnw, a thaenu peth flawd arno. Wedyn i fewn a’r toes, wyneb i waered fel bod y top yn deidi. Torri ar draws cwpwl o weithiau. 15m ar 250C, wedyn lawr i 200C am hanner awr arall.

 

torth surdoes

0 torth surdoes

Mae’n cadw am ddyddiau – neu felly maen nhw’n dweud. Tueddu i ddiflannu mae e fan hyn.

Dyma fi felly yn dechrau ar edefyn newydd o goginio. Ond y diwrnod o’r blaen roeddwn yn siarad â’r chwegr am y ffordd yr oedd ei mam hi’n pobi ar fferm yn Sir y Fflint yn 20au a 30au’r ganrif ddiwethaf.

Pobi unwaith yr wythnos, digon cyffredin. Ond roedd y blawd wedi dod o’r fferm. Nhw oedd yn tyfu’r gwenith, ac yn ei gario i’r felin yng Ngwernaffield gyda cheffyl a throl. Roedd y toes yn cael ei weithio mewn padell enfawr o grochenwaith, ac roedd honno wedi ei gwneud ym Mwcle, mewn crochendy lleol. Roedd disgwyl i’r merched helpu gyda’r tylino, ond y fam fyddai’n dosbarthu’r toes mewn tuniau pobi ac yn cario’r rheiny i’r popty/ffwrn mewn adeilad bach fu unwaith yn fwthyn. Ffwrn frics oedd e, a choed tân oedd yn ei gynhesu. Wedi diflannu erbyn heddiw, ond iddorol iawn cael gwybod amdano.

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 25, 2015

Coed Hen a Newydd

A fydd 2015 yn flwyddyn dda i’r cnau cyll? Mae’r cynffonau ŵyn bach yn niferus iawn.

P1180320

Cefn Bolahaul, y cae newydd, yw hwn. Coed cyll heb eu trin ers oesoedd, gydag ewcaliptus y tu ôl iddyn nhw ar y graig, a choeden cnau Ffrengig yn dal yn noeth wrth eu hochor. Felly beth sydd rhaid imi ddysgu nawr yw hyn: oes rhaid tocio coed cyll er mwyn cael cnau? Neu dim ond er mwyn cael ffyn a physt mae gwneud hynny?

A dyma arbrawf:

P1180308

Dwy binwydden, o fath arbennig, pinus pinea, y math sy’n cynhyrchu cnau pîn bwytadwy. Maen nhw’n dal i fod yn eu potau oherwydd nad yw’r man plannu’n barod iddyn nhw. Lle agored sydd angen, yn llygad yr haul, a dim ots am sychder nag oerfel. Yn ôl y sôn bydd rhain yn tyfu i fod yn 12m o daldra ac 8m o led – ond y cwestiwn mawr yw, a fyddwn ni’n casglu cnau pîn o fewn y pum mlynedd nesaf?

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 12, 2015

O’r Berllan: Diogelu

Mae nifer y coed ffrwythau’n cynyddu drwy’r amser, yn enwedig nawr bod mwy o dir gyda ni. Nid bob un sy’n llwyddo: mae cyfeilles wedi addo bricyllen newydd imi ar ôl  i ddwy farw. Mae’n dod wrth ei chwaer yng nghyfraith yn Caceres, yn bell i’r de ac yng nghanol y meseta – cawn weld sut wneith hi. O dipyn i beth rydym yn dysgu gofalu am y coed, tocio, bwydo a dwrhau pan fydd angen.

P1180272

Ar ôl sioc yr eira, mae’r goeden lemwn hon, a’r coed sitrig i gyd, wedi cael bwceded o ddŵr yn sefyll oddi tanyn nhw rhag y rhew. Mae’r tywydd wedi gwella, ond dim ond ganol y Mis Bach yw hi. Eto, rhaid edrych tua’r gwanwyn.

P1180270

 

Bydd y nectarîn a’i theulu (eirin gwlanog) wastad yn dioddef gan ryw greadur neu ffwng sy’n gadael y dail yn goch ac yn grychau i gyd. Bydd y ffrwyth yn fach ac yn galed – anfwytadwy. Eleni, ar ôl tocio, cliriais i rownd y goeden, dodi haenen dda o gompost o’r ardd, ac wedyn llond bwced o ludw. Wedi cael ar ddeall y bydd hyn yn helpu i’w gwarchod.

A dyma’r coed eirin Claudia. Gwael iawn y llynedd, llond dwrn o ffrwyth rhyngddyn nhw. Tocio cryf eleni, ac yna clirio a gorchuddio’r cylch pridd â chompost.

P1180282

Y math o waith fydd, gobeithio yn dwyn ffrwyth! Ac mae llawer mwy o goed eisiau’r un driniaeth.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 6, 2015

Gaeaf Go Iawn

Rwy’n siŵr bod nifer o’r garddwyr sy’n ymweld â’r blog hwn wedi syrffedu arna’i’n disgrifio’r gaeafau mwyn (ond gwlyb) yr ydym yn eu mwynhau ar arfordir Asturias. Wel nid eleni.

Ddydd Sadwrn diwethaf, ar ôl y gwynt daeth tyrfe a llucheidi (mellt a tharanau) ac am 9 o’r gloch y bore fe gyrhaeddodd y ddau uwch ein pennau ar yr union eiliad. Daeth y fellten i lawr a ffrwydro ffonau, cyfarpar teledu a band eang, a hyd yn oed y blwch bach sy’n rheoli’n paneli haul ni. Roedd y cymdogion wedi colli trydan hefyd, a gwynt llosg yn yr awyr. Drwy drugaredd nid aeth dim byd arall ar dân.

Yn y pentref i gyd, cawsom wybod pan ddaeth peiriannydd y ffôn ddoe, roedd trigolion 40 0 dai wedi cwyno am golli lein. Fwy neu lai pawb sy’n byw yma llawn amser! A thu fâs hefyd, roedd y fellten felltith wedi llosgi blychau cyfuniad ar bolion: y cloriau plastig yn ddarnau yn y caeau a’r gwifrau i gyd yn ddu.

Rywsut neu’i gilydd roedd gwasanaeth band eang y bar yn dal i weithio, felly yno oedd rhaid mynd i gysylltu â’r byd neu’r rhannau hynny o’r byd fyddai’n gallu trwsio pethau. Sa’i wedi yfed cymaint o goffi ers blynyddoedd. Drwyddi gyd roedd yn bwrw glaw bron yn ddibaid, a heddiw eira.

IMG_0421

Dim llawer, ond eira! Y tro cyntaf imi weld eira yn yr ardd. Mae’n wahanol yn y mynyddoedd wrth gwrs. Hanner can cilometr i’r de, mae’n amhosib croesi’r mynyddoedd hyd yn oed ar y priffyrdd, a’r trenau rhwng Asturias a Madrid ar stop ers tridiau. Dim byd amdani ond rhoi mwy o goed ar y tân a pharatoi paned o de.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ionawr 29, 2015

Storm ar Gyrraedd

Paratoi oedd hi heddiw. Mae pobl y tywydd yn darogan glaw mawr (eira yn y mynyddoedd) a gwyntoedd cryfion iawn dros y tridiau nesaf. Torri coed tân felly, a chlirio popeth o’r teras a’r ardd fyddai’n debyg o gael eu chwythu bant. A gweithio digon o fwyd i gadw ni i fynd os bydd y pwer yn mynd.

Lan yn y Picos de Europa, mewn pentrefi fel Sotres, mae pethau llawer yn anoddach. Hyd yn oed os oes gyda chi – neu’r cymdogion – injan i gynhyrchu trydan pan fydd y cyflenwad yn methu, mae cael eich cloi mewn am gyfnod, am fod eirlithriadau wedi cau’r heol mewn sawl man, yn dipyn o beth. Bydd unrhyw un sydd wedi mentro i Asturias i gerdded Llwybr y Cares, neu fy holl lwybr i, yr un sy’n mynd i Bulnes, wedi gweld dechreuad heol Sotres, yn codi tu ôl i’r orsaf yn Poncebos. A phan fydd yr eira wedi cilio mae’n lle perffaith arall, gyda llawer o lwybrau llai adnabyddus (ac felly’n llai prysur) na’r Cares ganol haf.

Ond i lan môr yr es i heddiw am dro bach, i weld y tonnau’n towlu’u hunain unwaith eto yn erbyn y garreg galch.

P1180248

Mor gryf yr oedd y gwynt! Roeddwn yn gorfod cwato tu ôl i graig i dynnu lluniau. Ac yfory medden nhw bydd hi’n ddwbl y cyflymdra. Ac yn bwrw drwy’r dydd. Efallai na fydd lluniau o’r un man yfory.

Yn ôl adroddiad yn y wasg yr wythnos hon mae 13000 o dai yn Asturias yn debyg o gael eu heffeithio gan y codiad yn lefel y môr erbyn 2040. Mae’n clogwyni ni’n ddigon uchel, ond mae’n siŵr o daro trefi glan môr fel Ribadesella, neu borthladdoedd mawr Gijón ac Avilés.

Older Posts »

Categorïau

Dilyn

Derbyn pob cofnod newydd yn syth i'ch Blwch Derbyn