Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Gorffennaf 26, 2017

Siarad Cyhoeddus

Heb ysgrifennu cofnod ers misoedd. ac oes, mae rhesymau am y diffyg. Mae pethau yn newid yn fy mywyd, ac yn cymryd llawer mwy o amser nac a ddisgwyliwn, a llawer mwy o waith.

Beth bynnag, syrpreis o’r mwyaf oedd derbyn gwahoddiad i siarad mewn tertulia , math o drafodaeth grŵp sy’n eitha cyffredin yma yn Asturias ac yn Sbaen yn gyffredinol. Merched yw’r grŵp hwn i gyd, merched o’r ardal, ond ar wahân i hynny dim byd yn eu cysylltu nhw. Maen nhw’n cwrdd bob pythefnos yng ngwesty cranda’r dref ac yn gwahodd rhwyun o’r tu fâs i arwain.

Roeddwn i wedi cytuno cyn imi sylweddoli bron. A wedyn daeth yr amheuon. Doeddwn i ddim wedi siarad yn gyhoeddus ers dyddiau ysgol, gas gyda fi gyfarfodydd gwaith pan oedd rhaid mynychu’r rheiny. Ond roedd y gwahoddiad wedi ei dderbyn, a’m pen yn gwybod yn iawn ei fod yn syniad diddorol, siarad am newyddiaduraeth a sut mae wedi, ac yn, newid. Rwy’n gwybod digon am hynny. (Ond beth os byddaf yn sefyll yno ac yn ffaelu cofio dim??) Clywed gan bobl o gefndir gwahanol. (Ond beth os na fydd neb yn gofyn cwestiwn??) (Neu beth os bydd rhywun yn gofyn rhywbeth a finne ddim yn gallu ateb?)

Gyfeillion, aeth popeth yn iawn.  Ni lwyddais i ddweud popeth yr oeddwn wedi paratoi, oherwydd y cwestiynau a’r drafodaeth fywiog o amgylch y ford. Roedd un o’r grŵp wedi bod yn gyflwynydd radio ers cyn imi gael fy ngeni, ac yn siarad yn ddiddorol iawn am ei phrofiad. Roedd eraill yn gofyn am yr erchylltra sy’n cael ei ddangos ar y newyddion teledu (llawer mwy yn Sbaen nac yng Nghymru: cyrff, gwaed….) a buom yn trafod sut i fynegi erchylltra trais a rhyfel heb ddangos lluniau fel yna.

Ac wrth gwrs roedd pawb eisiau gwybod mwy am Brexit. Ychydig iawn oeddwn i’n gallu egluro ond aethom ni o amgylch y cwrs yn ddigon ofalus.

A dyma ni, ar ddiwedd y drafodaeth – ac yn barod am un arall.

Advertisements
Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Mai 7, 2017

Cynaeafu’r Gwymon

Mae’r môr yn bwysig iawn i fywyd y rhan hon o Asturias. Mor bwysig fel bod dwy ffordd o gyfeirio ato: el mar yw’r Sbaeneg safonol, ond mae’r cymdogion sy’n ennill eu bywioliaeth o’r dyfroedd yn sôn am la mar. Mae llai o longau pysgota nag a fu, yn nhrefi bach Lastres, Ribadesella, Llanes a Bustio. Ond maen nhw yno o hyd, a thai bwyta yn ymfalchio yn eu pysgod a bwyd môr ‘de la rula’ , hynny yw, wedi ei brynu o’r ocsiwn ar y cei.

Y môr hefyd sy’n mynd a dod â phobl. Am flynyddoedd bu’r porthladdoedd yn ganolfannau allfudo, pan aeth tlodion o bob ran o Sbaen dros y dŵr i chwilio am fywyd gwell yn yr Amerig. A heddiw mae’n denu ymwelwyr o bob ran o Sbaen, sy’n dianc rhag gwres gormesol haf y meseta, y tirfwrdd uchel eang.

Yn ddiweddar mae gwymon wedi dod yn ariannol bwysig. Hen draddodiad yw ei gasglu – yn farw – o’r traethau a’i sychu cyn ei ddefnyddio i wella tir tyfu llysiau.

20170304_155031

Erbyn hyn mae rhai traethau â thractorau wedi eu parcio yno am fisoedd i bentyrru’r ocle brown. Gelidium sesquipedale yw’r enw Lladin, math o wymon coch sy’n tyfu mewn clystyrau mawr yn agos i’r tir. Yn ôl beth rwyf i wedi darllen, ynysoedd Prydain yw ei derfyn gogleddol; beth bynnag, mae mwy a mwy o alw amdano. Y math hwn o wymon sy’n cael ei droi’n agar (Cymraeg?),  jeli a ddefnyddiwyd am flynyddoedd mewn labordai meicrobywydeg. Heddiw mae’n ddewis cyntaf i lysieuwyr yn lle jelatîn o esgyrn, ac mae galw amdano hefyd o’r diwydiannau prosesu bwyd, gwneud colur, bragu, a gwneud papur.

Mae llywodraeth Asturias newydd benderfynu y caiff llongau dreillio ar gyfer yr ocle, penderfyniad sydd wedi cythruddo’r rhai sy’n ei gasglu o’r traethau yn ardal Llanes, 65km o arfordir i gyd. Nid yn unig maen nhw’n gweld eu bywoliaeth yn diflannu, ond hefyd yn poeni y bydd trellongau’n difrodi’r clystyrau byw ac yn rhoi diwedd ar yr ocle am byth. Y llynedd roedd y cynhaeaf hwn yn hanner miliwn o dunnelli, gwerth €1miliwn.

Ychydig bach i’r gorllwin yn Lastres, mae cynhaeaf cyntaf math arall o wymon newydd gyrraedd y lan. Mae’r kombu melys, Saccharina Latissima, yn cael ei dyfu ar raffau wedi eu clymu at fwi – bydd dros 1000 ohonynt yn y pendraw. Gwymon sy’n cael ei fwyta’n uniongyrchol yw hwn, yn enwedig yng ngwledydd y Dwyrain Pell. Math o kelp (Cymraeg?) yw e, a gogledd Sbaen yw ei derfyn deheuol yn Môr Iwerydd. Mae’n tyfu hyd at 5m o hyd ac yn lliw sinsir.

Mae tipyn mwy na bara lawr a chompost i gael o wymon.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 30, 2017

Troedio’r Grawnwin

Troedio’r ffrwyth, mewn pwll neu faddon, oedd y dull gwreiddiol o wasgu sudd y grawnwin ar gyfer gwneud gwin. Mae e dal i’w weld mewn sawl man o’r byd, fel atyniad i ymwelwyr gan fwyaf – ac yn aml mae cyfle i gymryd rhan. Yn ardal gwinoedd Rioja, ac yn enwedig ar y ffin rhwng talaith La Rioja a thalaith Basgaidd Alava, mae’n bosib gweld enghreifftiau o’r pyllau a ddefnyddid dros ganrifoedd, gan ddechrau 1,000 o flynyddoedd yn ôl.

P1200131

Rhwng mynyddoedd y Sierra Cantabria a chwrs Afon Ebro, mae dwsenni o winllannau, a rhyngddyn nhw mae cefnau o graig tywodfaen yn codi yn llethrau isel 2-3m. Fan hyn roedd cyndeidiau gwinyddiaeth wedi gwneud lagares rupestres,  gwasgfeydd o graig. Bu’n rhaid torri pyllau bas a dwfn, a chamlesi neu bibau agored yn arwain o’r un i’r llall. Weithiau mae modd i’r sudd ymdroelli lawr i waelod y graig, ac efallai i wasg bren er mwyn gorffen y gwaith, dro arall ei gasglu o’r pwll mewn crochenni a wnaed.

P1200134

Daw’r crybwylliad cyntaf ym 1024, mewn rhestr o eiddo mynachdy. Nid fi sydd wedi gwneud yr ymchwil, ond i’r sawl sy’n darllen Sbaeneg bydd y gwaith fan hyn yn ddiddorol iawn, a byddaf yn ei ddyfynnu eto cyn diwedd y cofnod! Mae’n awgrymu, e.e., bod a wnelo lleoliad y lagares rupestres â dymuniad y gwinllanwyr i osgoi talu degwm y sudd i sefydliadau fel mynachdy La Guardia.

Dim ond gyda throad y 18fed ganrif y daeth gwinyddiaeth yn ddiwydiant yn nyffryn yr Ebro, a’r gwasgu yn symud dan do ac o dan reolaeth. Dro nesaf yr af i yno, bydd rhaid imi holi a oes sicrwydd pryd y rhoed y gorau i ddefnyddio’r pyllau yn y graig.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 27, 2017

Pentref Llosg La Hoya

Ychydig km o gromlech la Chabola de la Hechicera (cofnod cynt) mae olion pentref La Hoya, pentref a losgwyd yn ulw gan ymosodwyr dros 2000 o flynyddoedd yn ôl. Yn ôl y geiriadur, mae dau posibilrwydd i’r enw: naill ai Pant, sydd mor gyffredin yn Gymraeg, neu dir gwastad gyda mynyddoedd naill ochr (pant enfawr, mewn gwirionedd). Yr ail sydd fan hyn ar lan ogleddol Afon Ebro. A’r pwynt yw hyn: fel bydd yn amlwg i’r sawl sydd wedi ymlwybro i ben bryniau lu i weld cestyll cynhanes, ar y tir gwastad mae e, er bod bryn serth o fewn tafliad carreg.

 

Wrth basio tref enwog La Guardia (a sefydlwyd yn ddiweddarach, ac ar ben y bryn), fe welir ar ochr arall yr heol arwydd bach gyda cholofn Rhufeinig wedi’i thorri. Troi fan hyn, ac yn fuan mae arwyddion La Hoya yn ymddangos. Wedyn fe welir maes parcio bach, ac amgueddfa llai fyth sy’n cynnwys rhai o’r creiriau ac arddangosfa o wahanol oesoedd y pentref.

Bron i 4000 o flynyddoedd yn ôl yr ymsefydlodd y bobl gyntaf Geltiberaidd yma i gadw da byw ac i ffermio. Darn o wal allannol yw’r cwbl sydd yn weddill o’r cyfnod cynnar, ond pan aethpwyd ati i gloddio’r mur hwnnw cafwyd cyrn ceirw wedi eu claddu yno o fwriad. Y tŷb yw taw rhywbeth i wneud â chredoau’r bobl ydyn nhw, ac efallai bod yna gysylltiad â’r duw Celtaidd Cernunnos.

Tyfodd y pentref dros y 2000 o flynyddoedd nesaf i fod yn dref o faint sylweddol erbyn rhan olaf Oes yr Haearn, gyda strydoedd eang rhwng tai o gerrig. Adeiladau, dylwn i ddweud, achos o’u maint a’u llun, roedd rhai ohonynt yn siopau ac o leiaf un yn fan gyfarfod neu’n deml. Roedd hefyd mannau agored, efallai i’r da byw, efallai i’r farchnad. Achos y gred yw bod La Hoya wedi ei ddinistrio gan dân ddiwrnod marchnad, gan bobl ddaeth o rywle arall – ond wnaeth ddim gymryd drosodd y safle.

Pan ddechreuwyd ar y gwaith o gloddio modern, h.y. ar ôl amser yr unben Franco, cafwyd hyd i nifer o sgerbydau yn y strydoedd, ond hefyd casgliadau o bethau fel addurniadau personol, a grawn, a nifer o ddarnau carreg wedi eu torri i wneud pwysau graddedig ar gyfer rhyw fath o fantol.

Roeddwn i wastad wedi meddwl am yr ardal hon yn nhermau gwin, ond mae’r gorffennol yn holl-bresennol, ac yn werth chwilio amdano.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ebrill 20, 2017

Cromlechi Dyffryn Ebro

A wyddost ti fod cromlechi yn Sbaen? Dwsenni ohonyn nhw i gyd, o’r de i’r gogledd. Rwy’n dal i chwilio am restr cynhwysfawr. Mae sawl un yn Asturias, y rhan fwyaf tua’r gorllewin, gydag un nodedig yn nhref Cangas de Onis ar odre’r Picos de Europa, ond pan fuom ni am sbel fach yn ardal ogleddol y Rioja – a thros y ffin yn nhalaith Alava – fe’n synnwyd ganddyn nhw. Mae bron bob un ar fryncyn neu grib isel o graig dywodfaen.

20170412_123354

Dolmen (ll. dolmenes) yw’r enw a ddefnyddir yn Sbaeneg, a dyma un o’r enwocaf: Dolmen la Chabola de la Hechicera, Sorginaren Txabola Trikuharria, neu yn Gymraeg Caban y Ddewines. Dyw e ddim yn bell o bentref El Villar, yn agos i’r heol rhwng Haro a Logroño.

Defnyddiwyd dros gyfnod o 2000 o flynyddoedd, hyd at Oes yr Efydd, ac yno fe gladdwyd olion 29 o bobl. Ond roedd hefyd, yn ôl yr arbenigwyr, yn garreg derfyn neu’n arwydd o feddiant i’r tylwyth oedd yn byw yma. Mae’r enw wrth gwrs yn llawr ddiweddarach, ac yn cyfeirio at hen chwedl am wraig oedd yn byw yno rywbryd yn y Canol Oesoedd. Ar godiad gwawr, ar ddygwyl Ioan Sant, byddai hi’n cyhoeddi darogan ar gyfer y flwyddyn i ddod. 24ain o Fehefin yw’r dyddiad, Canol Haf, felly pwy a ŵyr a oedd hi’n glynu at Gristnogaeth neu at yr hen ddefodau.

I ddod: pentref coll La Hoya

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Chwefror 21, 2017

O’r Ardd: Clirio at y Gwanwyn

Mae’n debyg iawn i wanwyn y dyddiau yma ar arfordir Asturias, ond mae pob garddwr yn gwybod na ddaw o ddifri tan y Pasg. Mae’r nosweithiau’n dal yn oer a gwlith yn drwch bob bore. Ond os am fod yn barod at y gwanwyn, rhaid dechrau nawr.

Y peth cyntaf yw clirio pethau sydd wedi marw, neu docio’r rhai sydd wedi mynd rhy fawr, a symud y rhai fyddai’n gwneud yn well yn rhywle arall. Eleni, fwy nag erioed. Mae’r dderwen fytholwyrdd, la encina, yn tyfu fel chwyn yn yr ardal hon ac ar hyd yr arfordir yn gyffredinol. Y gred yw taw un o olion hinsawdd Môr y Canoldir filoedd o flynyddoedd yn ôl ydyn nhw. Ac o’r herwydd, er nad ydynt yn brin, maen nhw’n cael eu diogelu yn gyfreithiol. Rhaid cael caniatad hyd yn oed i docio.

p1200029

Mae’r encina yn tyfu’n uchel iawn ymhen blynyddoedd, ond mae’n dechrau ar ffurf llwyn, a sawl boncyff yn cystadlu a’i gilydd. Mae’r rhai mwyaf ar ein tir ni eisoes yn 6-7m ymhob cyfeiriad, felly roeddem ni am eu tocio rownd y gwaelod fel bod un neu ddau foncyff yn codi i’r awyr.

Roedd hyn yn golygu: mynd i’r swyddfa amaeth leol, trefnu i rywun ddod i weld y coed, aros i’r ddogfen gyrraedd o’r weinyddiaeth amaeth, a threfnu i rywun ddod i wneud y gwaith. Dim ond tan fis Mawrth a roddwyd inni gwblhau’r gwaith, cyn y bydd yr adar yn dechrau nythu. Yn ffodus mae bachan o’r pentref yn gweithio fel torrwr coed ar ei liwt ei hunan, felly daeth ef i docio’r encinas a nifer o goed eraill. Cyll ac ynn, coed afalau a chlesin, mimosa a llawrwydd.

p1200091

Mae tomenni 3m o uchder a mwy ar eu traws yn sychu yn y cae – uffern o goelcerth ar y ffordd!

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ionawr 20, 2017

Gardd y Rhyfeddodau

Ganol mis Ionawr, ac mae’r tywydd yn oer, yn heulog a heb ochenaid o wynt. Wythnos ddiwethaf daeth stormydd a glaw mawr. Popeth o fewn 6 diwrnod.

Rhyfeddodau yn y lluarth: neithiwr i swper, ffa llydan ffres. Daeth rhain o blanhigion oedd wedi dod eu hunain rywbryd ar ôl y cynhaeaf ym mis Mehefin. Mae hyn yn digwydd yn aml, ond fel arfer ambell i flodyn yw’r gorau ohoni, dim sôn am ffa o faint arferol ar dy blât.

p1200044

Heno byddwn ni’n bwyta brocoli piws. Mae hwn yn blanhigyn sydd angen blwyddyn i aeddfedu, diolch byth mae gyda ni ddigon o le i adael i’r hunanhadwyd dyfu lle maen nhw’n dewis…fwy neu lai. Dyw brocoli piws y flwyddyn gyfredol ddim yn barod eto, ond mae’r planhigyn ddewisodd ei le â nifer o bennau bach piws.

Rhyfeddodau’r blodau: diolch i’r tirlun a’r garreg galch, mae nifer o lecynnau bach o afael y gwynt a’r glaw, ac yno mae briallu a fioledau yn eu blodau – heb son am yr helianthemum, blodyn yr haul sydd fel arfer yn blodeuo ym mis Gorffennaf.

p1200047

Blodau gwyllt yr ardal yw’r rhain i gydond mae’n dda gen i ddweud bod yr hibiscus, y bougainvillea a’r diascia fach yn dal eu tir os nad yn hapus iawn yn yr oerfel.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Ionawr 6, 2017

Llwyth o Lemwns mewn Byd Anghyfartal

Mae’n fis Ionawr, amser tocio coed. Gwaith sy’n gadael llawer o amser i’r meddwl. Iawn, o bryd i’w gilydd rhaid sefyll yn ôl ac edrych ar y goeden yn ei chrynswth, ond mater o gadw mlaen i dorri brigau unionsyth, neu frigau sy’n anelu am ganol y goeden, yw hi rhan fwyaf.

Rwyf i wedi adrodd llwyddiant anhygoel y lemwns eleni (droeon! sori) ac maen nhw’n dal i aeddfedu. 15kg arall heddiw, law yn llaw â’r tocio roeddwn yn cynaeafu ffrwyth. A’r meddwl? Yn pendroni uwchben anghyfartaledd y byd. Yn bersonol, byddai’n well gen gael 15kg o orennau ym mis Ionawr na mwy o lemwns, ond dyna fe, dyw’r coed oren ddim mor ffrwythlon, maen nhw ar derfyn gogleddol yr ardal lle maen nhw’n gallu tyfu o gwbl.

Digon buan symudodd fy meddwl o’r personol i’r cyffredinol. Wrth dowlu lemwn ar ôl lemwn i’r fasged draddodiadol wedi ei gwneud o bren a phlisgyn castanwydd, roeddwn yn cofio’r flwyddyn gyntaf. Doedd dim basged gen i, dim ond cwdyn plastig. Wyt ti wedi trio erioed towlu lemwn, neu afal o ran hynny, i fewn i gwdyn plastig? Mae’n amhosib, ti’n gorfod cario’r bag lan yr ysgol  a dodi pob ffrwyth i fewn yn garcus.

Arian yw’r gwahaniaeth. Nid fi wnaeth y fasged, ei phrynu wnes i.  Tua’r un maint, a’r un pris, â’r basgedi hynny i fynd â dillad i’r lein. Prynu’r goeden hefyd pan oedd hi’n fach.

Hynny yw, mae digon o arian gyda fi i ddewis sut i’w wario. Yn yr un byd â fi, yr un wlad, mae pobl yn byw heb y dewis hwnnw. Bydd eu dewis nhw rhwng dau beth angenrheidiol – twymo’r tŷ neu fwydo’r plant.

Hawdd imi roi arian at achosion da o bob math: yn hawdd ond yn annigonol. Dim ond drwy newid y drefn y mae gwella pethau. Dim ond drwy weithredu … torfol? na, dyw hynny ddim yn swnio’n iawn…ar y cŷd efallai. Ond yn gryfach na ‘cydweithredu’ .

Rhaid i’r meddwl weithio’n galetach na’r llaw.

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Rhagfyr 28, 2016

Deilbridd am ddim

Un o’r pethau hudolus hynny mae garddwyr trefol yn son amdano gyda hiraeth yw deilbridd.

Dau beth sydd eisiau: dail, a lle i’w cadw am flwyddyn neu ragor.

p1190986

Mae cymaint o ddail yn cwympo yn ac o gwmpas ein gardd ni, dyw’r cyntaf ddim yn broblem. Dail y kaki. uchod.  Dail cnau ffrengig, tunelli ohonyn nhw, ac ymysg y cxyntaf i ddisgyn. Dail y coed afalau, hefyd yn domen eithaf mawr pan fyddwch yn cofio bod gyda ni 12 o goed afalau, a hefyd gellyg, eirin a chlesin (cwins). Dail y ffigysbren, yn anferth ac yn teimlo fel lledr pan fon nhw’n las, ond yn pydru’n gynt na dim un arall.

Weithiau bydd cymaint, byddaf yn taenu dail y ffigysbren ar y gwelyau blodau a gadael iddyn nhw ddadwneud eu hunain yn y fan a’r lle. Ond byddaf yn casglu’r gweddill, â rhaca a whilber , ac yn eu cario nhw draw i’r cae.

p1190984

Yno mae gyda fi dau o’r cydau mawr 1m³ maen nhw’n defnyddio i rannu tywod adeiladu. Fedra’i ddim cyfri sawl gwaith bues i nôl a mlaen gyda’r whilber, ond mae’r ddau yn llawn nawr.

Hyd yn hyn rwyf i wedi defnyddio deilbridd blwydd oed ar gyfer gwella pridd yr ardd flodau (sydd yn glaeog), taenu gorchudd i helpu rhag llifogydd/sychder/hirlwm – a gwneud i’r lle edrych yn well ar unwaith pan fydd fisityrs yn dod!

p1190980

Yn y llun yma (ddiwedd tymor i’r hibiscws) mae natur y deilbridd yn amlwg: yn y cornel de-waelod mae peth o’r pridd cyn imi ddodi deilbridd – yn fwy garw, digon o gerrig mân a’r lliw yn oleuach.

Ond os byddaf yn gallu cadw peth am ddwy flynedd, rwy’n darllen y bydd yn bosib ei ddefnyddio ar gyfer hau a phlannu mewn potiau. Dim yn sicr….rwy’n amau bydd hadau chwyn drwyddo…ond gawn ni weld.

 

 

Cyhoeddwyd gan: cathasturias | Rhagfyr 16, 2016

Lliwiau’r Tir: amryliw

Mae’n ddiwrnod llwyd ym mhobman a gofyn chwilio am oleuni a lliw yn y stordai. Dau beth sydd wedi gwneud yn dda iawn eleni. Y cyntaf yw’r lemwns.

limonero-2016jpg

Llenwais i fasged 15 kilo o’r goeden hon ym mis Hydref. Ac eto ym mis Tachwedd, pan dynnais i’r ffoto hwn. Mae teulu a chyfeillion – a bar y pentre – wedi cael cymaint ag oedden nhw eisiau. Mae dal ffrwyth arni, ond llai o lawer, felly pan ddaw’r stormydd ni fydd yn dioddef gymaint. Mae 2 goeden arall gyda ni, ond hon yw’r seren.

Tarten lemwn, olew lemwn, lemwn wedi ei gadw yn null Moroco – un o’r rysaits cyntaf imi ddodi ar y blog erioed.

Ac edrych ar y lliw, y melyn llachar – ddim yn ddilychwin, dim o gwbl: mae darnau garw a smotiau du. Ond mae’r croen a’r sudd yn well nag unrhyw lemwn siop.

Yn ail, y cnau Ffrengig. 40 kilo eleni, mwy nag erioed o’r blaen a llawer ohonynt yn rhai tew da.

nueces-corredor

Dyma nhw’n sychu ar y corredor bythefnos yn ôl.  Rhan o adeiladwaith traddodiadol tai Asturias yw e, balconi ar gyfer sychu cnau neu ddillad. Fel arfer yn gwynebu’r de. Bydd ffa, ar y llaw arall yn cael eu hongian i’w sychu mewn mannau llai heulog.

Mae rhain erbyn hyn wedi cael dod i mewn i’r stafell sbâr, lle byddan nh’n aros tan fis Mawrth. Erbyn hynny bydd cig y cnau wedi troi o fod yn wlyb i fod yn felys, a dyna pryd mae gwasgu olew

Lliw mêl tu fâs a hufen tu fewn. Po tewa’r cnau, po fwya’r olew. Mae’r gwaith o agor cymaint o gnau yn hir, ond mae werth e am y blas.

Older Posts »

Categorïau